3.44

तत्र लङ्घनम् अल्पबलदोषाणां लङ्घनेन ह्यग्निमारुतवृद्ध्या वातातपपरीतम् इवाल्पम् उदकमल्पो दोषः प्रशोषमापद्यते लङ्घनपाचने तु मध्यबलदोषाणां लङ्घनपाचनाभ्यां हि सूर्यसंतापमारुताभ्यां पांशुभस्मावकिरणैरिव चानतिबहूदकं मध्यबलो दोषः प्रशोषम् आपद्यते बहुदोषाणां पुनर्दोषावसेचनमेव कार्यं न ह्यभिन्ने केदारसेतौ पल्वलाप्रसेकोऽस्ति तद्वद् दोषावसेचनम्

tatra laṅghanam alpabaladoṣāṇāṃ laṅghanena hyagnimārutavṛddhyā vātātapaparītam ivālpam udakamalpo doṣaḥ praśoṣamāpadyate laṅghanapācane tu madhyabaladoṣāṇāṃ laṅghanapācanābhyāṃ hi sūryasaṃtāpamārutābhyāṃ pāṃśubhasmāvakiraṇairiva cānatibahūdakaṃ madhyabalo doṣaḥ praśoṣam āpadyate bahudoṣāṇāṃ punardoṣāvasecanameva kāryaṃ na hyabhinne kedārasetau palvalāpraseko'sti tadvad doṣāvasecanam

3.45

दोषावसेचनमन्यद्वा भेषजं प्राप्तकालमप्यातुरस्य नैवंविधस्य कुर्यात्

doṣāvasecanamanyadvā bheṣajaṃ prāptakālamapyāturasya naivaṃvidhasya kuryāt

3.45.2

तद्यथा अनपवादप्रतीकारस्याधनस्यापरिचारकस्य वैद्यमानिनश्चण्डस्यासूयकस्य तीव्राधर्मारुचेर् अतिक्षीणबलमांसशोणितस्यासाध्यरोगोपहतस्य मुमूर्षुलिङ्गान्वितस्य चेति

tadyathā anapavādapratīkārasyādhanasyāparicārakasya vaidyamāninaścaṇḍasyāsūyakasya tīvrādharmārucer atikṣīṇabalamāṃsaśoṇitasyāsādhyarogopahatasya mumūrṣuliṅgānvitasya ceti

3.45.3

एवंविधं ह्यातुरम् उपचरन् भिषक् पापीयसायशसा योगम् ऋच्छतीति

evaṃvidhaṃ hyāturam upacaran bhiṣak pāpīyasāyaśasā yogam ṛcchatīti

3.46

भवति चात्र

bhavati cātra

3.46.2

तदात्वे चानुबन्धे वा यस्य स्यादशुभं फलम्

tadātve cānubandhe vā yasya syādaśubhaṃ phalam

3.46.3

कर्मणस्तन्न कर्तव्यम् एतद्बुद्धिमतां मतम्

karmaṇastanna kartavyam etadbuddhimatāṃ matam

3.47

अल्पोदकद्रुमो यस्तु प्रवातः प्रचुरातपः

alpodakadrumo yastu pravātaḥ pracurātapaḥ

3.47.2

ज्ञेयः स जाङ्गलो देशः स्वल्परोगतमोऽपि च

jñeyaḥ sa jāṅgalo deśaḥ svalparogatamo'pi ca

3.48

प्रचुरोदकवृक्षो यो निवातो दुर्लभातपः

pracurodakavṛkṣo yo nivāto durlabhātapaḥ

3.48.2

अनूपो बहुदोषश्च समः साधारणो मतः

anūpo bahudoṣaśca samaḥ sādhāraṇo mataḥ

3.49

तत्र श्लोकाः

tatra ślokāḥ

3.49.2

पूर्वरूपाणि सामान्या हेतवः सस्वलक्षणाः

pūrvarūpāṇi sāmānyā hetavaḥ sasvalakṣaṇāḥ

3.49.3

देशोद्ध्वंसस्य भैषज्यं हेतूनां मूलमेव च

deśoddhvaṃsasya bhaiṣajyaṃ hetūnāṃ mūlameva ca

3.50

प्राग्विकारसमुत्पत्तिर् आयुषश्च क्षयक्रमः

prāgvikārasamutpattir āyuṣaśca kṣayakramaḥ

3.50.2

मरणं प्रति भूतानां कालाकालविनिश्चयः

maraṇaṃ prati bhūtānāṃ kālākālaviniścayaḥ

3.51

यथा चाकालमरणं यथायुक्तं च भेषजम्

yathā cākālamaraṇaṃ yathāyuktaṃ ca bheṣajam

3.51.2

सिद्धिं यात्यौषधं येषां न कुर्याद्येन हेतुना

siddhiṃ yātyauṣadhaṃ yeṣāṃ na kuryādyena hetunā

3.52

तदात्रेयोऽग्निवेशाय निखिलं सर्वमुक्तवान्

tadātreyo'gniveśāya nikhilaṃ sarvamuktavān

3.52.2

देशोद्ध्वंसनिमित्तीये विमाने मुनिसत्तमः

deśoddhvaṃsanimittīye vimāne munisattamaḥ

Carakasaṃhitā