3.17.2

धार्मिकैः सात्त्विकैर्नित्यं सहास्या वृद्धसंमतैः

dhārmikaiḥ sāttvikairnityaṃ sahāsyā vṛddhasaṃmataiḥ

3.18

इत्येतद्भेषजं प्रोक्तम् आयुषः परिपालनम्

ityetadbheṣajaṃ proktam āyuṣaḥ paripālanam

3.18.2

येषामनियतो मृत्युस्तस्मिन् काले सुदारुणे

yeṣāmaniyato mṛtyustasmin kāle sudāruṇe

3.19

इति श्रुत्वा जनपदोद्ध्वंसने कारणानि पुनरपि भगवन्तमात्रेयम् अग्निवेश उवाचाथ खलु भगवन् कुतोमूलम् एषां वाय्वादीनां वैगुण्यम् उत्पद्यते येनोपपन्ना जनपदमुद्ध्वंसयन्तीति

iti śrutvā janapadoddhvaṃsane kāraṇāni punarapi bhagavantamātreyam agniveśa uvācātha khalu bhagavan kutomūlam eṣāṃ vāyvādīnāṃ vaiguṇyam utpadyate yenopapannā janapadamuddhvaṃsayantīti

3.20

तमुवाच भगवानात्रेयः सर्वेषाम् अप्यग्निवेश वाय्वादीनां यद्वैगुण्यमुत्पद्यते तस्य मूलमधर्मः तन्मूलं वासत्कर्म पूर्वकृतं तयोर्योनिः प्रज्ञापराध एव

tamuvāca bhagavānātreyaḥ sarveṣām apyagniveśa vāyvādīnāṃ yadvaiguṇyamutpadyate tasya mūlamadharmaḥ tanmūlaṃ vāsatkarma pūrvakṛtaṃ tayoryoniḥ prajñāparādha eva

3.20.2

तद्यथा यदा वै देशनगरनिगमजनपदप्रधाना धर्मम् उत्क्रम्याधर्मेण प्रजां वर्तयन्ति तदाश्रितोपाश्रिताः पौरजनपदा व्यवहारोपजीविनश्च तमधर्मम् अभिवर्धयन्ति ततः सोऽधर्मः प्रसभं धर्मम् अन्तर्धत्ते ततस्ते ऽन्तर्हितधर्माणो देवताभिरपि त्यज्यन्ते तेषां तथान्तर्हितधर्मणाम् अधर्मप्रधानानाम् अपक्रान्तदेवतानाम् ऋतवो व्यापद्यन्ते तेन नापो यथाकालं देवो वर्षति न वा वर्षति विकृतं वा वर्षति वाता न सम्यगभिवान्ति क्षितिर्व्यापद्यते सलिलान्युपशुष्यन्ति ओषधयः स्वभावं परिहायापद्यन्ते विकृतिं तत उद्ध्वंसन्ते जनपदाः स्पृश्याभ्यवहार्यदोषात्

tadyathā yadā vai deśanagaranigamajanapadapradhānā dharmam utkramyādharmeṇa prajāṃ vartayanti tadāśritopāśritāḥ paurajanapadā vyavahāropajīvinaśca tamadharmam abhivardhayanti tataḥ so'dharmaḥ prasabhaṃ dharmam antardhatte tataste 'ntarhitadharmāṇo devatābhirapi tyajyante teṣāṃ tathāntarhitadharmaṇām adharmapradhānānām apakrāntadevatānām ṛtavo vyāpadyante tena nāpo yathākālaṃ devo varṣati na vā varṣati vikṛtaṃ vā varṣati vātā na samyagabhivānti kṣitirvyāpadyate salilānyupaśuṣyanti oṣadhayaḥ svabhāvaṃ parihāyāpadyante vikṛtiṃ tata uddhvaṃsante janapadāḥ spṛśyābhyavahāryadoṣāt

3.21

तथा शस्त्रप्रभवस्यापि जनपदोद्ध्वंसस्याधर्म एव हेतुर्भवति

tathā śastraprabhavasyāpi janapadoddhvaṃsasyādharma eva heturbhavati

3.21.2

ये ऽतिप्रवृद्धलोभक्रोधमोहमानास् ते दुर्बलान् अवमत्यात्मस्वजनपरोपघाताय शस्त्रेण परस्परम् अभिक्रामन्ति परान् वाभिक्रामन्ति परैर् वाभिक्राम्यन्ते

ye 'tipravṛddhalobhakrodhamohamānās te durbalān avamatyātmasvajanaparopaghātāya śastreṇa parasparam abhikrāmanti parān vābhikrāmanti parair vābhikrāmyante

3.22

रक्षोगणादिभिर्वा विविधैर् भूतसङ्घैस् तमधर्मम् अन्यद् वाप्यपचारान्तरम् उपलभ्याभिहन्यन्ते

rakṣogaṇādibhirvā vividhair bhūtasaṅghais tamadharmam anyad vāpyapacārāntaram upalabhyābhihanyante

3.23

तथाभिशापप्रभवस्याप्यधर्म एव हेतुर्भवति

tathābhiśāpaprabhavasyāpyadharma eva heturbhavati

3.23.2

ये लुप्तधर्माणो धर्माद् अपेतास्ते गुरुवृद्धसिद्धर्षिपूज्यान् अवमत्याहितान्याचरन्ति ततस्ताः प्रजा गुर्वादिभिरभिशप्ता भस्मताम् उपयान्ति प्रागेवानेकपुरुषकुलविनाशाय नियतप्रत्ययोपलम्भाद् अनियताश् चापरे

ye luptadharmāṇo dharmād apetāste guruvṛddhasiddharṣipūjyān avamatyāhitānyācaranti tatastāḥ prajā gurvādibhirabhiśaptā bhasmatām upayānti prāgevānekapuruṣakulavināśāya niyatapratyayopalambhād aniyatāś cāpare

3.24

प्रागपि चाधर्मादृते नाशुभोत्पत्तिरन्यतोऽभूत्

prāgapi cādharmādṛte nāśubhotpattiranyato'bhūt

3.24.2

आदिकाले ह्यदितिसुतसमौजसो ऽतिविमलविपुलप्रभावाः प्रत्यक्षदेवदेवर्षिधर्मयज्ञविधिविधानाः शैलसारसंहतस्थिरशरीराः प्रसन्नवर्णेन्द्रियाः पवनसमबलजवपराक्रमाश्चारुस्फिचो ऽभिरूपप्रमाणाकृतिप्रसादोपचयवन्तः सत्यार्जवानृशंस्यदानदमनियमतपऽउपवासब्रह्मचर्यव्रतपरा व्यपगतभयरागद्वेषमोहलोभक्रोधशोकमानरोगनिद्रातन्द्राश्रमक्लमालस्यपरिग्रहाश्च पुरुषा बभूवुर् अमितायुषः

ādikāle hyaditisutasamaujaso 'tivimalavipulaprabhāvāḥ pratyakṣadevadevarṣidharmayajñavidhividhānāḥ śailasārasaṃhatasthiraśarīrāḥ prasannavarṇendriyāḥ pavanasamabalajavaparākramāścārusphico 'bhirūpapramāṇākṛtiprasādopacayavantaḥ satyārjavānṛśaṃsyadānadamaniyamatapa'upavāsabrahmacaryavrataparā vyapagatabhayarāgadveṣamohalobhakrodhaśokamānaroganidrātandrāśramaklamālasyaparigrahāśca puruṣā babhūvur amitāyuṣaḥ

3.24.3

तेषाम् उदारसत्त्वगुणकर्मणाम् अचिन्त्यरसवीर्यविपाकप्रभावगुणसमुदितानि प्रादुर्बभूवुः शस्यानि सर्वगुणसमुदितत्वात् पृथिव्यादीनां कृतयुगस्यादौ

teṣām udārasattvaguṇakarmaṇām acintyarasavīryavipākaprabhāvaguṇasamuditāni prādurbabhūvuḥ śasyāni sarvaguṇasamuditatvāt pṛthivyādīnāṃ kṛtayugasyādau

3.24.4

भ्रश्यति तु कृतयुगे केषांचिद् अत्यादानात् सांपन्निकानां सत्त्वानां शरीरगौरवम् आसीत् शरीरगौरवाच्छ्रमः श्रमादालस्यम् आलस्यात् संचयः संचयात् परिग्रहः परिग्रहाल्लोभः प्रादुरासीत् कृते

bhraśyati tu kṛtayuge keṣāṃcid atyādānāt sāṃpannikānāṃ sattvānāṃ śarīragauravam āsīt śarīragauravācchramaḥ śramādālasyam ālasyāt saṃcayaḥ saṃcayāt parigrahaḥ parigrahāllobhaḥ prādurāsīt kṛte

3.24.5

ततस्त्रेतायां लोभाद् अभिद्रोहः अभिद्रोहानृतवचनम् अनृतवचनात् कामक्रोधमानद्वेषपारुष्याभिघातभयतापशोकचिन्तोद्वेगादयः प्रवृत्ताः

tatastretāyāṃ lobhād abhidrohaḥ abhidrohānṛtavacanam anṛtavacanāt kāmakrodhamānadveṣapāruṣyābhighātabhayatāpaśokacintodvegādayaḥ pravṛttāḥ

3.24.6

ततस्त्रेतायां धर्मपादो ऽन्तर्धानमगमत्

tatastretāyāṃ dharmapādo 'ntardhānamagamat

3.24.7

तस्यान्तर्धानात् युगवर्षप्रमाणस्य पादह्रासः पृथिव्यादेश्च गुणपादप्रणाशो ऽभूत्

tasyāntardhānāt yugavarṣapramāṇasya pādahrāsaḥ pṛthivyādeśca guṇapādapraṇāśo 'bhūt

3.24.8

तत्प्रणाशकृतश्च शस्यानां स्नेहवैमल्यरसवीर्यविपाकप्रभावगुणपादभ्रंशः

tatpraṇāśakṛtaśca śasyānāṃ snehavaimalyarasavīryavipākaprabhāvaguṇapādabhraṃśaḥ

3.24.9

ततस्तानि प्रजाशरीराणि हीयमानगुणपादैर् आहारविहारैर् अयथापूर्वम् उपष्टभ्यमानान्यग्निमारुतपरीतानि प्राग्व्याधिभिर् ज्वरादिभिर् आक्रान्तानि

tatastāni prajāśarīrāṇi hīyamānaguṇapādair āhāravihārair ayathāpūrvam upaṣṭabhyamānānyagnimārutaparītāni prāgvyādhibhir jvarādibhir ākrāntāni

Carakasaṃhitā