3.7

तत्र वातम् एवंविधम् अनारोग्यकरं विद्यात् तद्यथा यथर्तुविषमम् अतिस्तिमितम् अतिचलम् अतिपरुषम् अतिशीतम् अत्युष्णम् अतिरूक्षम् अत्यभिष्यन्दिनम् अतिभैरवारावम् अतिप्रतिहतपरस्परगतिम् अतिकुण्डलिनम् असात्म्यगन्धबाष्पसिकतापांशुधूमोपहतम् इति उदकं तु खल्वत्यर्थविकृतगन्धवर्णरसस्पर्शं क्लेदबहुलम् अपक्रान्तजलचरविहङ्गम् उपक्षीणजलेशयम् अप्रीतिकरम् अपगतगुणं विद्यात् देशं पुनः प्रकृतिविकृतवर्णगन्धरसस्पर्शं क्लेदबहुलम् उपसृष्टं सरीसृपव्यालमशकशलभमक्षिकामूषकोलूकश्माशानिकशकुनिजम्बूकादिभिस् तृणोलूपोपवनवन्तं प्रतानादिबहुलम् अपूर्ववदवपतितशुष्कनष्टशस्यं धूम्रपवनं प्रध्मातपतत्रिगणम् उत्क्रुष्टश्वगणम् उद्भ्रान्तव्यथितविविधमृगपक्षिसङ्घम् उत्सृष्टनष्टधर्मसत्यलज्जाचारशीलगुणजनपदं शश्वत्क्षुभितोदीर्णसलिलाशयं प्रततोल्कापातनिर्घातभूमिकम्पम् अतिभयारावरूपं रूक्षताम्रारुणसिताभ्रजालसंवृतार्कचन्द्रतारकम् अभीक्ष्णं ससंभ्रमोद्वेगम् इव सत्रासरुदितमिव सतमस्कम् इव गुह्यकाचरितम् इवाक्रन्दितशब्दबहुलं चाहितं विद्यात् कालं तु खलु यथर्तुलिङ्गाद्विपरीतलिङ्गम् अतिलिङ्गं हीनलिङ्गं चाहितं व्यवस्येत् इमान् एवंदोषयुक्तांश्चतुरो भावाञ्जनपदोद्ध्वंसकरान् वदन्ति कुशलाः अतोऽन्यथाभूतांस्तु हितान् आचक्षते

tatra vātam evaṃvidham anārogyakaraṃ vidyāt tadyathā yathartuviṣamam atistimitam aticalam atiparuṣam atiśītam atyuṣṇam atirūkṣam atyabhiṣyandinam atibhairavārāvam atipratihataparasparagatim atikuṇḍalinam asātmyagandhabāṣpasikatāpāṃśudhūmopahatam iti udakaṃ tu khalvatyarthavikṛtagandhavarṇarasasparśaṃ kledabahulam apakrāntajalacaravihaṅgam upakṣīṇajaleśayam aprītikaram apagataguṇaṃ vidyāt deśaṃ punaḥ prakṛtivikṛtavarṇagandharasasparśaṃ kledabahulam upasṛṣṭaṃ sarīsṛpavyālamaśakaśalabhamakṣikāmūṣakolūkaśmāśānikaśakunijambūkādibhis tṛṇolūpopavanavantaṃ pratānādibahulam apūrvavadavapatitaśuṣkanaṣṭaśasyaṃ dhūmrapavanaṃ pradhmātapatatrigaṇam utkruṣṭaśvagaṇam udbhrāntavyathitavividhamṛgapakṣisaṅgham utsṛṣṭanaṣṭadharmasatyalajjācāraśīlaguṇajanapadaṃ śaśvatkṣubhitodīrṇasalilāśayaṃ pratatolkāpātanirghātabhūmikampam atibhayārāvarūpaṃ rūkṣatāmrāruṇasitābhrajālasaṃvṛtārkacandratārakam abhīkṣṇaṃ sasaṃbhramodvegam iva satrāsaruditamiva satamaskam iva guhyakācaritam ivākranditaśabdabahulaṃ cāhitaṃ vidyāt kālaṃ tu khalu yathartuliṅgādviparītaliṅgam atiliṅgaṃ hīnaliṅgaṃ cāhitaṃ vyavasyet imān evaṃdoṣayuktāṃścaturo bhāvāñjanapadoddhvaṃsakarān vadanti kuśalāḥ ato'nyathābhūtāṃstu hitān ācakṣate

3.8

विगुणेष्वपि खल्वेतेषु जनपदोद्ध्वंसकरेषु भावेषु भेषजेनोपपाद्यमानानाम् अभयं भवति रोगेभ्य इति

viguṇeṣvapi khalveteṣu janapadoddhvaṃsakareṣu bhāveṣu bheṣajenopapādyamānānām abhayaṃ bhavati rogebhya iti

3.9

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

3.9.2

वैगुण्यमुपपन्नानां देशकालानिलाम्भसाम्

vaiguṇyamupapannānāṃ deśakālānilāmbhasām

3.9.3

गरीयस्त्वं विशेषेण हेतुमत् सम्प्रवक्ष्यते

garīyastvaṃ viśeṣeṇa hetumat sampravakṣyate

3.10

वाताज्जलं जलाद्देशं देशात् कालं स्वभावतः

vātājjalaṃ jalāddeśaṃ deśāt kālaṃ svabhāvataḥ

3.10.2

विद्याद् दुष्परिहार्यत्वाद् गरीयस्तरम् अर्थवित्

vidyād duṣparihāryatvād garīyastaram arthavit

3.11

वाय्वादिषु यथोक्तानां दोषाणां तु विशेषवित्

vāyvādiṣu yathoktānāṃ doṣāṇāṃ tu viśeṣavit

3.11.2

प्रतीकारस्य सौकर्ये विद्याल्लाघवलक्षणम्

pratīkārasya saukarye vidyāllāghavalakṣaṇam

3.12

चतुर्ष्वपि तु दुष्टेषु कालान्तेषु यदा नराः

caturṣvapi tu duṣṭeṣu kālānteṣu yadā narāḥ

3.12.2

भेषजेनोपपाद्यन्ते न भवन्त्यातुरास्तदा

bheṣajenopapādyante na bhavantyāturāstadā

3.13

येषां न मृत्युसामान्यं सामान्यं न च कर्मणाम्

yeṣāṃ na mṛtyusāmānyaṃ sāmānyaṃ na ca karmaṇām

3.13.2

कर्म पञ्चविधं तेषां भेषजं परमुच्यते

karma pañcavidhaṃ teṣāṃ bheṣajaṃ paramucyate

3.14

रसायनानां विधिवच्चोपयोगः प्रशस्यते

rasāyanānāṃ vidhivaccopayogaḥ praśasyate

3.14.2

शस्यते देहवृत्तिश्च भेषजैः पूर्वमुद्धृतैः

śasyate dehavṛttiśca bheṣajaiḥ pūrvamuddhṛtaiḥ

3.15

सस्यं भूते दया दानं बलयो देवतार्चनम्

sasyaṃ bhūte dayā dānaṃ balayo devatārcanam

3.15.2

सद्वृत्तस्यानुवृत्तिश्च प्रशमो गुप्तिरात्मनः

sadvṛttasyānuvṛttiśca praśamo guptirātmanaḥ

3.16

हितं जनपदानां च शिवानामुपसेवनम्

hitaṃ janapadānāṃ ca śivānāmupasevanam

3.16.2

सेवनं ब्रह्मचर्यस्य तथैव ब्रह्मचारिणाम्

sevanaṃ brahmacaryasya tathaiva brahmacāriṇām

3.17

संकथा धर्मशास्त्राणां महर्षीणां जितात्मनाम्

saṃkathā dharmaśāstrāṇāṃ maharṣīṇāṃ jitātmanām

Carakasaṃhitā