4.29

गन्धवर्णरसस्पर्शैर्यथा क्षारस्तथाविधम्

gandhavarṇarasasparśairyathā kṣārastathāvidham

4.29.2

पित्तकोपान्नरो मूत्रं क्षारमेही प्रमेहति

pittakopānnaro mūtraṃ kṣāramehī pramehati

4.30

मसीवर्णमजस्रं यो मूत्रमुष्णं प्रमेहति

masīvarṇamajasraṃ yo mūtramuṣṇaṃ pramehati

4.30.2

पित्तस्य परिकोपेण तं विद्यात् कालमेहिनम्

pittasya parikopeṇa taṃ vidyāt kālamehinam

4.31

चाषपक्षनिभं मूत्रमम्लं मेहति यो नरः

cāṣapakṣanibhaṃ mūtramamlaṃ mehati yo naraḥ

4.31.2

पित्तस्य परिकोपेण तं विद्यान्नीलमेहिनम्

pittasya parikopeṇa taṃ vidyānnīlamehinam

4.32

विस्रं लवणमुष्णं च रक्तं मेहति यो नरः

visraṃ lavaṇamuṣṇaṃ ca raktaṃ mehati yo naraḥ

4.32.2

पित्तस्य परिकोपेण तं विद्याद् रक्तमेहिनम्

pittasya parikopeṇa taṃ vidyād raktamehinam

4.33

मञ्जिष्ठोदकसंकाशं भृशं विस्रं प्रमेहति

mañjiṣṭhodakasaṃkāśaṃ bhṛśaṃ visraṃ pramehati

4.33.2

पित्तस्य परिकोपात्तं विद्यान्माञ्जिष्ठमेहिनम्

pittasya parikopāttaṃ vidyānmāñjiṣṭhamehinam

4.34

हरिद्रोदकसङ्काशं कटुकं यः प्रमेहति

haridrodakasaṅkāśaṃ kaṭukaṃ yaḥ pramehati

4.34.2

पित्तस्य परिकोपात्तं विद्याद्धारिद्रमेहिनम्

pittasya parikopāttaṃ vidyāddhāridramehinam

4.35

इत्येते षट् प्रमेहाः पित्तप्रकोपनिमित्ता व्याख्याता भवन्ति

ityete ṣaṭ pramehāḥ pittaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti

4.36

कषायकटुतिक्तरूक्षलघुशीतव्यवायव्यायामवमनविरेचनास्थापनशिरोविरेचनातियोगसंधारणानशनाभिघातातपोद्वेगशोकशोणितातिषेकजागरणविषमशरीरन्यासानुपसेवमानस्य तथाविधशरीरस्यैव क्षिप्रं वातः प्रकोपमापद्यते

kaṣāyakaṭutiktarūkṣalaghuśītavyavāyavyāyāmavamanavirecanāsthāpanaśirovirecanātiyogasaṃdhāraṇānaśanābhighātātapodvegaśokaśoṇitātiṣekajāgaraṇaviṣamaśarīranyāsānupasevamānasya tathāvidhaśarīrasyaiva kṣipraṃ vātaḥ prakopamāpadyate

4.37

स प्रकुपितस्तथाविधे शरीरे विसर्पन् यदा वसामादाय मूत्रवहानि स्रोतांसि प्रतिपद्यते तदा वसामेहमभिनिर्वर्तयति यदा पुनर्मज्जानं मूत्रबस्तावाकर्षति तदा मज्जमेहम् अभिनिर्वर्तयति यदा तु लसीकां मूत्राशये ऽभिवहन्मूत्रमनुबन्धं च्योतयति लसीकातिबहुत्वाद् विक्षेपणाच्च वायोः खल्वस्यातिमूत्रप्रवृत्तिसङ्गं करोति तदा स मत्त इव गजः क्षरत्यजस्रं मूत्रमवेगं तं हस्तिमेहिनमाचक्षते ओजः पुनर्मधुरस्वभावं तद् यदा रौक्ष्याद्वायुः कषायत्वेनाभिसंसृज्य मूत्राशये ऽभिवहति तदा मधुमेहं करोति

sa prakupitastathāvidhe śarīre visarpan yadā vasāmādāya mūtravahāni srotāṃsi pratipadyate tadā vasāmehamabhinirvartayati yadā punarmajjānaṃ mūtrabastāvākarṣati tadā majjameham abhinirvartayati yadā tu lasīkāṃ mūtrāśaye 'bhivahanmūtramanubandhaṃ cyotayati lasīkātibahutvād vikṣepaṇācca vāyoḥ khalvasyātimūtrapravṛttisaṅgaṃ karoti tadā sa matta iva gajaḥ kṣaratyajasraṃ mūtramavegaṃ taṃ hastimehinamācakṣate ojaḥ punarmadhurasvabhāvaṃ tad yadā raukṣyādvāyuḥ kaṣāyatvenābhisaṃsṛjya mūtrāśaye 'bhivahati tadā madhumehaṃ karoti

4.38

इमांश्चतुरः प्रमेहान् वातजानसाध्यानाचक्षते भिषजः महात्ययिकत्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वाच्चेति

imāṃścaturaḥ pramehān vātajānasādhyānācakṣate bhiṣajaḥ mahātyayikatvādviruddhopakramatvācceti

4.39

तेषामपि पूर्ववद्गुणविशेषेण नामविशेषा भवन्ति तद्यथावसामेहश्च मज्जमेहश्च हस्तिमेहश्च मधुमेहश्चेति

teṣāmapi pūrvavadguṇaviśeṣeṇa nāmaviśeṣā bhavanti tadyathāvasāmehaśca majjamehaśca hastimehaśca madhumehaśceti

4.40

तत्र श्लोका वातप्रमेहविशेषविज्ञानार्था भवन्ति

tatra ślokā vātapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti

4.41

वसामिश्रं वसाभं वा मुहुर्मेहति यो नरः

vasāmiśraṃ vasābhaṃ vā muhurmehati yo naraḥ

4.41.2

वसामेहिनमाहुस्तमसाध्यं वातकोपतः

vasāmehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ

Carakasaṃhitā