1.35.2

स सर्वरोगाधिपतिः नानातिर्यग्योनिषु च बहुविधैः शब्दैरभिधीयते

sa sarvarogādhipatiḥ nānātiryagyoniṣu ca bahuvidhaiḥ śabdairabhidhīyate

1.35.3

सर्वे प्राणभृतः सज्वरा एव जायन्ते सज्वरा एव म्रियन्ते च स महामोहः तेनाभिभूताः प्राग्दैहिकं देहिनः कर्म किंचिदपि न स्मरन्ति सर्वप्राणभृतां च ज्वर एवान्ते प्राणान् आदत्ते

sarve prāṇabhṛtaḥ sajvarā eva jāyante sajvarā eva mriyante ca sa mahāmohaḥ tenābhibhūtāḥ prāgdaihikaṃ dehinaḥ karma kiṃcidapi na smaranti sarvaprāṇabhṛtāṃ ca jvara evānte prāṇān ādatte

1.36

तत्र पूर्वरूपदर्शने ज्वरादौ वा हितं लघ्वशनम् अपतर्पणं वा ज्वरस्यामाशयसमुत्थत्वात् ततः कषायपानाभ्यङ्गस्नेहस्वेदप्रदेहपरिषेकानुलेपनवमनविरेचनास्थापनानुवासनोपशमननस्तःकर्मधूपधूमपानाञ्जनक्षीरभोजनविधानं च यथास्वं युक्त्या प्रयोज्यम्

tatra pūrvarūpadarśane jvarādau vā hitaṃ laghvaśanam apatarpaṇaṃ vā jvarasyāmāśayasamutthatvāt tataḥ kaṣāyapānābhyaṅgasnehasvedapradehapariṣekānulepanavamanavirecanāsthāpanānuvāsanopaśamananastaḥkarmadhūpadhūmapānāñjanakṣīrabhojanavidhānaṃ ca yathāsvaṃ yuktyā prayojyam

1.37

जीर्णज्वरेषु तु सर्वेष्वेव सर्पिषः पानं प्रशस्यते यथास्वौषधसिद्धस्य सर्पिर्हि स्नेहाद्वातं शमयति संस्कारात् कफं शैत्यात्पित्तमूष्माणं च तस्माज् जीर्णज्वरेषु सर्वेष्वेव सर्पिर्हितम् उदकम् इवाग्निप्लुष्टेषु द्रव्येष्विति

jīrṇajvareṣu tu sarveṣveva sarpiṣaḥ pānaṃ praśasyate yathāsvauṣadhasiddhasya sarpirhi snehādvātaṃ śamayati saṃskārāt kaphaṃ śaityātpittamūṣmāṇaṃ ca tasmāj jīrṇajvareṣu sarveṣveva sarpirhitam udakam ivāgnipluṣṭeṣu dravyeṣviti

1.38

भवन्ति चात्र

bhavanti cātra

1.38.2

यथा प्रज्वलितं वेश्म परिषिञ्चन्ति वारिणा

yathā prajvalitaṃ veśma pariṣiñcanti vāriṇā

1.38.3

नराः शान्तिमभिप्रेत्य तथा जीर्णज्वरे घृतम्

narāḥ śāntimabhipretya tathā jīrṇajvare ghṛtam

1.39

स्नेहाद्वातं शमयति शैत्यात् पित्तं नियच्छति

snehādvātaṃ śamayati śaityāt pittaṃ niyacchati

1.39.2

घृतं तुल्यगुणं दोषं संस्कारात्तु जयेत् कफम्

ghṛtaṃ tulyaguṇaṃ doṣaṃ saṃskārāttu jayet kapham

1.40

नान्यः स्नेहस्तथा कश्चित् संस्कारमनुवर्तते

nānyaḥ snehastathā kaścit saṃskāramanuvartate

1.40.2

यथा सर्पिरतः सर्पिः सर्वस्नेहोत्तमं मतम्

yathā sarpirataḥ sarpiḥ sarvasnehottamaṃ matam

1.41

गद्योक्तो यः पुनः श्लोकैरर्थः समनुगीयते

gadyokto yaḥ punaḥ ślokairarthaḥ samanugīyate

1.41.2

तद्व्यक्तिव्यवसायार्थं द्विरुक्तं तन्न गर्ह्यते

tadvyaktivyavasāyārthaṃ dviruktaṃ tanna garhyate

1.42

तत्र श्लोकाः

tatra ślokāḥ

1.42.2

त्रिविधं नामपर्यायैर् हेतुं पञ्चविधं गदम्

trividhaṃ nāmaparyāyair hetuṃ pañcavidhaṃ gadam

1.42.3

गदलक्षणपर्यायान् व्याधेः पञ्चविधं ग्रहम्

gadalakṣaṇaparyāyān vyādheḥ pañcavidhaṃ graham

1.43

ज्वरमष्टविधं तस्य प्रकृष्टासन्नकारणम्

jvaramaṣṭavidhaṃ tasya prakṛṣṭāsannakāraṇam

1.43.2

पूर्वरूपं च रूपं च भेषजं संग्रहेण च

pūrvarūpaṃ ca rūpaṃ ca bheṣajaṃ saṃgraheṇa ca

1.44

व्याजहार ज्वरस्याग्रे निदाने विगतज्वरः

vyājahāra jvarasyāgre nidāne vigatajvaraḥ

1.44.2

भगवानग्निवेशाय प्रणताय पुनर्वसुः

bhagavānagniveśāya praṇatāya punarvasuḥ

Carakasaṃhitā