25.45

पथ्यं पथो ऽनपेतं यद्यच्चोक्तं मनसः प्रियम्

pathyaṃ patho 'napetaṃ yadyaccoktaṃ manasaḥ priyam

25.45.2

यच्चाप्रियमपथ्यं च नियतं तन्न लक्षयेत्

yaccāpriyamapathyaṃ ca niyataṃ tanna lakṣayet

25.46

मात्राकालक्रियाभूमिदेहदोषगुणान्तरम्

mātrākālakriyābhūmidehadoṣaguṇāntaram

25.46.2

प्राप्य तत्तद्धि दृश्यन्ते ते ते भावास्तथा तथा

prāpya tattaddhi dṛśyante te te bhāvāstathā tathā

25.47

तस्मात् स्वभावो निर्दिष्टस्तथा मात्रादिराश्रयः

tasmāt svabhāvo nirdiṣṭastathā mātrādirāśrayaḥ

25.47.2

तदपेक्ष्योभयं कर्म प्रयोज्यं सिद्धिमिच्छता

tadapekṣyobhayaṃ karma prayojyaṃ siddhimicchatā

25.48

तदात्रेयस्य भगवतो वचनमनुनिशम्य पुनरपि भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच यथोद्देशमभिनिर्दिष्टः केवलो ऽयमर्थो भगवता श्रुतश्चास्माभिः

tadātreyasya bhagavato vacanamanuniśamya punarapi bhagavantamātreyamagniveśa uvāca yathoddeśamabhinirdiṣṭaḥ kevalo 'yamartho bhagavatā śrutaścāsmābhiḥ

25.48.2

आसवद्रव्याणामिदानीमनपवादं लक्षणमनतिसंक्षेपेणोपदिश्यमानं शुश्रूषामह इति

āsavadravyāṇāmidānīmanapavādaṃ lakṣaṇamanatisaṃkṣepeṇopadiśyamānaṃ śuśrūṣāmaha iti

25.49

तमुवाच भगवानात्रेयः धान्यफलमूलसारपुष्पकाण्डपत्त्रत्वचो भवन्त्यासवयोनयो ऽग्निवेश संग्रहेणाष्टौ शर्करानवमीकाः

tamuvāca bhagavānātreyaḥ dhānyaphalamūlasārapuṣpakāṇḍapattratvaco bhavantyāsavayonayo 'gniveśa saṃgraheṇāṣṭau śarkarānavamīkāḥ

25.49.2

तास्वेव द्रव्यसंयोगकरणतो ऽपरिसंख्येयासु यथापथ्यतमानाम् आसवानां चतुरशीतिं निबोध

tāsveva dravyasaṃyogakaraṇato 'parisaṃkhyeyāsu yathāpathyatamānām āsavānāṃ caturaśītiṃ nibodha

25.49.3

तद्यथा सुरासौवीरतुषोदकमैरेयमेदकधान्याम्लाः षड् धान्यासवा भवन्ति मृद्वीकाखर्जूरकाश्मर्यधन्वनराजादनतृणशून्यपरूषकाभयामलकमृगलिण्डिकाजाम्बवकपित्थकुवलबदरकर्कन्धूपीलुप्रियालपनसन्यग्रोधाश्वत्थप्लक्षकपीतनोदुम्बराजमोदशृङ्गाटकशङ्खिनीफलासवाः षड्विंशतिर्भवन्ति विदारिगन्धाश्वगन्धाकृष्णगन्धाशतावरीश्यामात्रिवृद्दन्तीद्रवन्तीबिल्वोरुबूकचित्रकमूलैर् एकादश मूलासवा भवन्ति शालप्रियकाश्वकर्णचन्दनस्यन्दनखदिरकदरसप्तपर्णार्जुनासनारिमेदतिन्दुककिणिहीशमीशुक्तिशिंशपाशिरीषवञ्जलधन्वनमधूकैः सारासवा विंशतिर्भवन्ति पद्मोत्पलनलिककुमुदसौगन्धिकपुण्डरीकशतपत्रमधूकप्रियङ्गुधातकीपुष्पैर् दश पुष्पासवा भवन्ति इक्षुकाण्डेक्ष्विक्षुवालिकापुण्ड्रकचतुर्थाः काण्डासवा भवन्ति पटोलताडकपत्रासवौ द्वौ भवतः तिल्वकलोध्रैलवालुकक्रमुकचतुर्थास्त्वगासवा भवन्ति शर्करासव एक एवेति

tadyathā surāsauvīratuṣodakamaireyamedakadhānyāmlāḥ ṣaḍ dhānyāsavā bhavanti mṛdvīkākharjūrakāśmaryadhanvanarājādanatṛṇaśūnyaparūṣakābhayāmalakamṛgaliṇḍikājāmbavakapitthakuvalabadarakarkandhūpīlupriyālapanasanyagrodhāśvatthaplakṣakapītanodumbarājamodaśṛṅgāṭakaśaṅkhinīphalāsavāḥ ṣaḍviṃśatirbhavanti vidārigandhāśvagandhākṛṣṇagandhāśatāvarīśyāmātrivṛddantīdravantībilvorubūkacitrakamūlair ekādaśa mūlāsavā bhavanti śālapriyakāśvakarṇacandanasyandanakhadirakadarasaptaparṇārjunāsanārimedatindukakiṇihīśamīśuktiśiṃśapāśirīṣavañjaladhanvanamadhūkaiḥ sārāsavā viṃśatirbhavanti padmotpalanalikakumudasaugandhikapuṇḍarīkaśatapatramadhūkapriyaṅgudhātakīpuṣpair daśa puṣpāsavā bhavanti ikṣukāṇḍekṣvikṣuvālikāpuṇḍrakacaturthāḥ kāṇḍāsavā bhavanti paṭolatāḍakapatrāsavau dvau bhavataḥ tilvakalodhrailavālukakramukacaturthāstvagāsavā bhavanti śarkarāsava eka eveti

25.49.4

एवमेषामासवानां चतुरशीतिः परस्परेणासंसृष्टानाम् आसवद्रव्याणाम् उपनिर्दिष्टा भवति

evameṣāmāsavānāṃ caturaśītiḥ paraspareṇāsaṃsṛṣṭānām āsavadravyāṇām upanirdiṣṭā bhavati

25.49.5

एषाम् आसवानाम् आसुतत्वाद् आसवसंज्ञा

eṣām āsavānām āsutatvād āsavasaṃjñā

25.49.6

द्रव्यसंयोगविभागविस्तारस्त्वेषां बहुविधकल्पः संस्कारश्च

dravyasaṃyogavibhāgavistārastveṣāṃ bahuvidhakalpaḥ saṃskāraśca

25.49.7

यथास्वं संयोगसंस्कारसंस्कृता ह्यासवाः स्वं कर्म कुर्वन्ति

yathāsvaṃ saṃyogasaṃskārasaṃskṛtā hyāsavāḥ svaṃ karma kurvanti

25.49.8

संयोगसंस्कारदेशकालमात्रादयश्च भावास्तेषां तेषामासवानां ते ते समुपदिश्यन्ते तत्तत्कार्यमभिसमीक्ष्येति

saṃyogasaṃskāradeśakālamātrādayaśca bhāvāsteṣāṃ teṣāmāsavānāṃ te te samupadiśyante tattatkāryamabhisamīkṣyeti

25.50

भवति चात्र

bhavati cātra

25.50.2

मनःशरीराग्निबलप्रदानाम् अस्वप्नशोकारुचिनाशनानाम्

manaḥśarīrāgnibalapradānām asvapnaśokārucināśanānām

25.50.3

संहर्षणानां प्रवरासवानामशीतिरुक्ता चतुरुत्तरैषा

saṃharṣaṇānāṃ pravarāsavānāmaśītiruktā caturuttaraiṣā

25.51

तत्र श्लोकः

tatra ślokaḥ

Carakasaṃhitā