1.48.2.1

एतद्दूषयति तेषामित्यादि

etaddūṣayati teṣāmityādi

1.48.2.2

तेषां ज्ञानसन्तानवादिनाम् अन्येन कृतस्यौदनपाकादेः फलमन्नादि अन्ये भुञ्जत इति प्राप्नोति

teṣāṃ jñānasantānavādinām anyena kṛtasyaudanapākādeḥ phalamannādi anye bhuñjata iti prāpnoti

1.48.2.3

एतच्चासंगतं यतः फलं भोक्ष्यामीति कृत्वा भाविफलप्रत्याशया प्रवृत्तिर्युक्ता न त्वन्यस्य भोग्यतां फलस्य पश्यन् कश्चित् प्रवर्तते योऽपि सूपकारादिः परार्थं प्रवर्तते सो ऽपरार्थेन स्वार्थं साधयितुकाम एवेति भावः

etaccāsaṃgataṃ yataḥ phalaṃ bhokṣyāmīti kṛtvā bhāviphalapratyāśayā pravṛttiryuktā na tvanyasya bhogyatāṃ phalasya paśyan kaścit pravartate yo'pi sūpakārādiḥ parārthaṃ pravartate so 'parārthena svārthaṃ sādhayitukāma eveti bhāvaḥ

1.49.2.1

परमतं दूषयित्वा स्वमतमाह करणेत्यादि

paramataṃ dūṣayitvā svamatamāha karaṇetyādi

1.49.2.2

करणस्य शरीरस्य परिणामिनोऽन्यान्यता दृष्टा

karaṇasya śarīrasya pariṇāmino'nyānyatā dṛṣṭā

1.49.2.3

कर्ता चात्मा स एव न विनाशीत्यर्थः

kartā cātmā sa eva na vināśītyarthaḥ

1.49.2.4

अत्रैव दृष्टान्तमाह कर्ता हीत्यादि

atraiva dṛṣṭāntamāha kartā hītyādi

1.49.2.5

यथानेकशिल्पवित् कर्ता करणैर्वांशीसंदंशयन्त्रादिभिः काष्ठपाटनलौहघटनादि करोति तथात्मापीत्यर्थः

yathānekaśilpavit kartā karaṇairvāṃśīsaṃdaṃśayantrādibhiḥ kāṣṭhapāṭanalauhaghaṭanādi karoti tathātmāpītyarthaḥ

1.51.2.1

अथायमात्मसद्भावः स्थिरोऽस्तु शरीरारम्भकाणां भूतानां का वा गतिरित्याह निमेषेत्यादि

athāyamātmasadbhāvaḥ sthiro'stu śarīrārambhakāṇāṃ bhūtānāṃ kā vā gatirityāha nimeṣetyādi

1.51.2.2

भावानामिति शरीरादिभावानाम्

bhāvānāmiti śarīrādibhāvānām

1.51.2.3

अत्यय इति विनाशे शरीरस्य स्वाग्निपच्यमानस्य निमेषकालादपि शीघ्रं विनाशो भवतीत्यर्थः

atyaya iti vināśe śarīrasya svāgnipacyamānasya nimeṣakālādapi śīghraṃ vināśo bhavatītyarthaḥ

1.51.2.4

अमीषां च भावानां भग्नानां न पुनर्भावः पुनरागमनं नास्तीत्यर्थः

amīṣāṃ ca bhāvānāṃ bhagnānāṃ na punarbhāvaḥ punarāgamanaṃ nāstītyarthaḥ

1.51.2.5

तेन येन शरीरेण यत् कृतं तच्छरीरं तत्फलं न प्राप्नोतीत्युक्तं भवति

tena yena śarīreṇa yat kṛtaṃ taccharīraṃ tatphalaṃ na prāpnotītyuktaṃ bhavati

1.51.2.6

अथ मा भवत्वेवं ततः किमित्याह कृतमित्यादि

atha mā bhavatvevaṃ tataḥ kimityāha kṛtamityādi

1.51.2.7

कृतं कर्म यागादि न फलरूपतयान्यमुपैति एवं सति देवदत्तकृतेन शुभकर्मणा यज्ञदत्तादयोऽपि सुखभाजः स्युः तस्मात् क्षणभङ्गिशरीराद् अतिरिक्तः कर्मकर्ता तत्फलभोक्ता चास्तीति भावः

kṛtaṃ karma yāgādi na phalarūpatayānyamupaiti evaṃ sati devadattakṛtena śubhakarmaṇā yajñadattādayo'pi sukhabhājaḥ syuḥ tasmāt kṣaṇabhaṅgiśarīrād atiriktaḥ karmakartā tatphalabhoktā cāstīti bhāvaḥ

1.51.2.8

क्रियोपभोग इति क्रियायां तत्फलभोगे च

kriyopabhoga iti kriyāyāṃ tatphalabhoge ca

1.51.2.9

भूतानामिति प्राणिनाम्

bhūtānāmiti prāṇinām

1.52.2.1

आत्मसद्भावे हेत्वन्तरमाह अहङ्कार इत्यादि

ātmasadbhāve hetvantaramāha ahaṅkāra ityādi

1.52.2.2

एतेऽहङ्कारादयः स्थिर एव परमात्मनि भवन्ति पूर्वापरकालावस्थायिवस्तुधर्मत्वाद् इति भावः

ete'haṅkārādayaḥ sthira eva paramātmani bhavanti pūrvāparakālāvasthāyivastudharmatvād iti bhāvaḥ

1.52.2.3

देहमन्तरेति देहं विना देहातिरिक्ते कारणे सत्यहङ्कारो भवतीत्यर्थः

dehamantareti dehaṃ vinā dehātirikte kāraṇe satyahaṅkāro bhavatītyarthaḥ

Āyurvedadīpikā