1.42.2.8

एतदेव भादिकारणत्वम् आत्मन आह न चेदित्यादि

etadeva bhādikāraṇatvam ātmana āha na cedityādi

1.42.2.9

एवं मन्यते भास्तमसी धर्माधर्मजन्ये धर्माधर्मौ चासत्यात्मनि निराश्रयौ न भवितुमर्हतः तथा सत्यं धर्मजनकतया उपादेयम् अनृतं चाधर्मजनकतयानुपादेयम् एतच्चात्मनि स्थिरेऽसति धर्माधर्मजनकत्वं नास्ति ततश्च सत्यासत्यभेदो ऽप्यकिंचित्करत्वान्नास्ति एवं शुभाशुभकर्मण्यपि वाच्यं तथा कर्ता च कारणप्रतिसंधाता न भवति प्रतिसंधातुर् आत्मनो ऽभावाद् इत्यर्थः तथा बोद्धा च पूर्वापरावस्थाप्रतिसंधातैव भवति शरीरं चात्मनो भोगायतनं नात्मानं विना भवति एवं सुखादावप्यात्मनः कारणत्वमुन्नेयम् विज्ञानं शास्त्रार्थज्ञानं शास्त्राणि प्रतिसंधात्रात्मनैव कृतानि

evaṃ manyate bhāstamasī dharmādharmajanye dharmādharmau cāsatyātmani nirāśrayau na bhavitumarhataḥ tathā satyaṃ dharmajanakatayā upādeyam anṛtaṃ cādharmajanakatayānupādeyam etaccātmani sthire'sati dharmādharmajanakatvaṃ nāsti tataśca satyāsatyabhedo 'pyakiṃcitkaratvānnāsti evaṃ śubhāśubhakarmaṇyapi vācyaṃ tathā kartā ca kāraṇapratisaṃdhātā na bhavati pratisaṃdhātur ātmano 'bhāvād ityarthaḥ tathā boddhā ca pūrvāparāvasthāpratisaṃdhātaiva bhavati śarīraṃ cātmano bhogāyatanaṃ nātmānaṃ vinā bhavati evaṃ sukhādāvapyātmanaḥ kāraṇatvamunneyam vijñānaṃ śāstrārthajñānaṃ śāstrāṇi pratisaṃdhātrātmanaiva kṛtāni

1.42.2.10

न चैषु सम्भवेज्ज्ञानमिति आत्मानं ज्ञातारं विना न भादिषु ज्ञानं सम्भवेत् ज्ञातुरात्मनोऽभावादित्यर्थः

na caiṣu sambhavejjñānamiti ātmānaṃ jñātāraṃ vinā na bhādiṣu jñānaṃ sambhavet jñāturātmano'bhāvādityarthaḥ

1.42.2.11

न च तैः स्यात् प्रयोजनम् इति भादीनाम् आत्मार्थत्वेनासत्यात्मनि भाद्युत्पत्तेः प्रयोजनं न स्यात् प्रयोजनाभावाच्चोत्पादो न स्यात् सर्वेषामेव हि भावानाम् आत्मस्थौ धर्माधर्मौ पुरुषभोगार्थमुत्पादकौ असति भोक्तरि भोज्येनापि न भवितव्यं कारणाभावात्

na ca taiḥ syāt prayojanam iti bhādīnām ātmārthatvenāsatyātmani bhādyutpatteḥ prayojanaṃ na syāt prayojanābhāvāccotpādo na syāt sarveṣāmeva hi bhāvānām ātmasthau dharmādharmau puruṣabhogārthamutpādakau asati bhoktari bhojyenāpi na bhavitavyaṃ kāraṇābhāvāt

1.44.2.1

आत्मानं विना शरीरानुत्पादे दृष्टान्तद्वयं प्रमेयगौरवाद् आह कृतं मृद्दण्डेत्यादि

ātmānaṃ vinā śarīrānutpāde dṛṣṭāntadvayaṃ prameyagauravād āha kṛtaṃ mṛddaṇḍetyādi

1.44.2.2

सम्भूय करणैः कृतमित्यात्मनिरपेक्षैर् भूतैः कृतमित्यर्थः

sambhūya karaṇaiḥ kṛtamityātmanirapekṣair bhūtaiḥ kṛtamityarthaḥ

1.44.2.3

युक्त्या अनुमानरूपया आगमेन च रहितो युक्त्यागमबहिष्कृतः प्रत्यक्षं चात्र नोक्तं तस्यात्मानं प्रति प्रायोऽयोग्यत्वात्

yuktyā anumānarūpayā āgamena ca rahito yuktyāgamabahiṣkṛtaḥ pratyakṣaṃ cātra noktaṃ tasyātmānaṃ prati prāyo'yogyatvāt

1.45.2.1

सर्वैः प्रमाणैरिति प्रत्यक्षादिभिः

sarvaiḥ pramāṇairiti pratyakṣādibhiḥ

1.45.2.2

येभ्य इति करण एवापादानविवक्षया पञ्चमी

yebhya iti karaṇa evāpādānavivakṣayā pañcamī

1.45.2.3

आगमयन्ति बोधयन्तीति आगमाः प्रमाणान्येव अन्ये त्वागमप्रमाणाभ्यां शास्त्राण्येव ब्रुवते

āgamayanti bodhayantīti āgamāḥ pramāṇānyeva anye tvāgamapramāṇābhyāṃ śāstrāṇyeva bruvate

1.47.2.1

निरात्मवादिमतम् उत्थापयति न ते इत्यादि

nirātmavādimatam utthāpayati na te ityādi

1.47.2.2

अस्मिञ्शरीरे ते क एव पृथिवीजलादयो भावाः ये त एवेति व्यपदिश्यन्ते ते न भवन्ति पूर्वानुभूता नानुभवन्तीत्यर्थः

asmiñśarīre te ka eva pṛthivījalādayo bhāvāḥ ye ta eveti vyapadiśyante te na bhavanti pūrvānubhūtā nānubhavantītyarthaḥ

1.47.2.3

यदि ते न भवन्ति कथं तर्हि ते इत्यभिज्ञानमित्याह तत्सदृशास्त्वन्ये पूर्वसदृशा इत्यर्थः

yadi te na bhavanti kathaṃ tarhi te ityabhijñānamityāha tatsadṛśāstvanye pūrvasadṛśā ityarthaḥ

1.47.2.4

पारंपर्यसमुत्थिता इति सदृशसन्तानव्यवस्थिताः

pāraṃparyasamutthitā iti sadṛśasantānavyavasthitāḥ

1.47.2.5

सारूप्यादिति सदृशरूपत्वात्

sārūpyāditi sadṛśarūpatvāt

1.47.2.6

तेषां समुदय इति क्षणभङ्गिनां मेलक इत्यर्थः

teṣāṃ samudaya iti kṣaṇabhaṅgināṃ melaka ityarthaḥ

1.47.2.7

निरीश इति स्थाय्यात्मरहितः

nirīśa iti sthāyyātmarahitaḥ

1.47.2.8

सत्त्वसंज्ञक इति प्राणिसंज्ञकः

sattvasaṃjñaka iti prāṇisaṃjñakaḥ

1.47.2.9

केचिदिति बौद्धाः

keciditi bauddhāḥ

1.47.2.10

बौद्धा हि निरात्मकं क्षणिकज्ञानादिसमुदायमात्रं शरीरम् इच्छन्ति प्रतिसंधानं च क्षणिकानाम् अपि ज्ञानादीनां कार्यकारणभावाद् एकफलसंतताविच्छन्ति

bauddhā hi nirātmakaṃ kṣaṇikajñānādisamudāyamātraṃ śarīram icchanti pratisaṃdhānaṃ ca kṣaṇikānām api jñānādīnāṃ kāryakāraṇabhāvād ekaphalasaṃtatāvicchanti

Āyurvedadīpikā