1.31.2.5

वाग्भटेन तु यदुक्तं ब्रह्मा स्मृत्वायुषो वेदं प्रजापतिम् अजिग्रहत्

vāgbhaṭena tu yaduktaṃ brahmā smṛtvāyuṣo vedaṃ prajāpatim ajigrahat

1.31.2.6

सो ऽश्विनौ तौ सहस्राक्षं सो ऽत्रिपुत्रादिकान् मुनीन् वा इत्यनेनात्रेयस्येन्द्रशिष्यत्वं तदायुर्वेदसमुत्थानीयरसायनपादे आदिशब्देन वक्ष्यमाणेन्द्रशिष्यतायोगात् समर्थनीयम्

so 'śvinau tau sahasrākṣaṃ so 'triputrādikān munīn vā ityanenātreyasyendraśiṣyatvaṃ tadāyurvedasamutthānīyarasāyanapāde ādiśabdena vakṣyamāṇendraśiṣyatāyogāt samarthanīyam

1.31.2.7

तत्र हीन्द्रेण पुनर् महर्षीणाम् आयुर्वेद उपदिष्ट इति वक्तव्यम्

tatra hīndreṇa punar maharṣīṇām āyurveda upadiṣṭa iti vaktavyam

1.31.2.8

मैत्रीपरो मैत्रीप्रधानः मैत्री च सर्वप्राणिष्वात्मनीव बुद्धिः

maitrīparo maitrīpradhānaḥ maitrī ca sarvaprāṇiṣvātmanīva buddhiḥ

1.43.2.1

तस्येत्यादि

tasyetyādi

1.43.2.2

वेदयतीति वेदः

vedayatīti vedaḥ

1.43.2.3

वेदविदां मत इति वेदविद्भिः पूजितः

vedavidāṃ mata iti vedavidbhiḥ pūjitaḥ

1.43.2.4

अथ कस्माद् आयुर्वेदलक्षणो वेदः पुण्यतमो वेदविदां च पूजित इत्याह वक्ष्यत इत्यादि

atha kasmād āyurvedalakṣaṇo vedaḥ puṇyatamo vedavidāṃ ca pūjita ityāha vakṣyata ityādi

1.43.2.5

यदिति यस्मात् एवमुक्तं भवति यदन्ये ऋग्वेदादयः प्रायः परलोकहितमेवार्थं वदन्ति तेन पुण्याः पुण्यतमश्चायमायुर्वेदो यद् यस्मान्मनुष्याणामुभयोरपि लोकयोर् यद्धितम् आयुरारोग्यसाधनं धर्मसाधनं च तद्वक्ष्यते तेनातिशयेन पुण्यतमस्तथा वेदविदां च पूजित इति

yaditi yasmāt evamuktaṃ bhavati yadanye ṛgvedādayaḥ prāyaḥ paralokahitamevārthaṃ vadanti tena puṇyāḥ puṇyatamaścāyamāyurvedo yad yasmānmanuṣyāṇāmubhayorapi lokayor yaddhitam āyurārogyasādhanaṃ dharmasādhanaṃ ca tadvakṣyate tenātiśayena puṇyatamastathā vedavidāṃ ca pūjita iti

1.43.2.6

केचित् वक्ष्यते यः इति पठन्ति तत्रापि हेतुगर्भमिति व्याख्येयम्

kecit vakṣyate yaḥ iti paṭhanti tatrāpi hetugarbhamiti vyākhyeyam

1.43.2.7

जीवितप्रदातृत्वादायुर्वेदस्य पुण्यतमत्वं बोद्धव्यं यतश् चतुर्वर्गसाधनीभूतजीवितप्रदम् एव सर्वोत्तमं भवति

jīvitapradātṛtvādāyurvedasya puṇyatamatvaṃ boddhavyaṃ yataś caturvargasādhanībhūtajīvitapradam eva sarvottamaṃ bhavati

1.43.2.8

उच्यते च न हि जीवितदानाद्धि दानमन्यद्विशिष्यते इति

ucyate ca na hi jīvitadānāddhi dānamanyadviśiṣyate iti

1.44.2.1

सम्प्रत्यायुर्वेदाभिधेयतया सूत्रिते सामान्यादौ सामान्यस्य प्रथमसूत्रितत्वात् तथा सामान्यज्ञानमूलत्वाच्चायुर्वेदप्रतिपाद्यस्य हेत्वादेः सामान्यमेवाग्रे निर्दिशति सर्वदेत्यादि

sampratyāyurvedābhidheyatayā sūtrite sāmānyādau sāmānyasya prathamasūtritatvāt tathā sāmānyajñānamūlatvāccāyurvedapratipādyasya hetvādeḥ sāmānyamevāgre nirdiśati sarvadetyādi

1.44.2.2

सर्वदा सर्वस्मिन् काले नित्यगे चावस्थिके च

sarvadā sarvasmin kāle nityage cāvasthike ca

1.44.2.3

सर्वभावानामित्यत्र सर्वशब्दः कृत्स्नवाची भवन्ति सत्तामनुभवन्तीति भावा द्रव्यगुणकर्माणीत्यर्थः नतु भवन्त्युत्पद्यन्त इति भावाः तथा सति पृथिव्यादिपरमाणूनां नित्यानां सामान्यस्य पार्थिवद्व्यणुकादिवृद्धं कार्यम् असंगृहीतं स्यात्

sarvabhāvānāmityatra sarvaśabdaḥ kṛtsnavācī bhavanti sattāmanubhavantīti bhāvā dravyaguṇakarmāṇītyarthaḥ natu bhavantyutpadyanta iti bhāvāḥ tathā sati pṛthivyādiparamāṇūnāṃ nityānāṃ sāmānyasya pārthivadvyaṇukādivṛddhaṃ kāryam asaṃgṛhītaṃ syāt

1.44.2.4

सामान्यं च सामान्यमेकत्वकरम् इत्यादिना वक्ष्यमाणलक्षणम्

sāmānyaṃ ca sāmānyamekatvakaram ityādinā vakṣyamāṇalakṣaṇam

1.44.2.5

वृद्धिः आधिक्यं तत्कारणं वृद्धिकारणम्

vṛddhiḥ ādhikyaṃ tatkāraṇaṃ vṛddhikāraṇam

1.44.2.6

एतच्च सामान्यं सामान्यवतो मांसद्रव्यादेर् वृद्धिकारणस्य लक्षणत्वेन वृद्धिकारणमित्युक्तम्

etacca sāmānyaṃ sāmānyavato māṃsadravyāder vṛddhikāraṇasya lakṣaṇatvena vṛddhikāraṇamityuktam

1.44.2.7

यतो न सामान्यं मांसत्वादिजातिरूपं वृद्धौ कारणं भवति तथाहि सति सामान्यं भासत्वरूपं यथा वर्धके भोज्यरूपे मांसेऽस्ति तथा शरीरधातुरूपे वर्धनीयेऽप्यस्ति ततश्च नित्यं मांसत्वसम्बन्धाद् अमांसादानाम् अपि मांसेन वर्धितव्यं तस्माद्वृद्धिकारणलक्षणत्वेन सामान्यं वृद्धिकारणमित्युक्तम्

yato na sāmānyaṃ māṃsatvādijātirūpaṃ vṛddhau kāraṇaṃ bhavati tathāhi sati sāmānyaṃ bhāsatvarūpaṃ yathā vardhake bhojyarūpe māṃse'sti tathā śarīradhāturūpe vardhanīye'pyasti tataśca nityaṃ māṃsatvasambandhād amāṃsādānām api māṃsena vardhitavyaṃ tasmādvṛddhikāraṇalakṣaṇatvena sāmānyaṃ vṛddhikāraṇamityuktam

1.44.2.8

अत एव वैशेषिकेऽप्युक्तं त्रयाणाम् अकार्यत्वम् अकारणत्वं च इति

ata eva vaiśeṣike'pyuktaṃ trayāṇām akāryatvam akāraṇatvaṃ ca iti

Āyurvedadīpikā