1.21.2.20

ऊहस् तु यद्यपि बाह्यचक्षुरादिकर्म तथापि तत्रापि मनोऽधिष्ठानम् अस्तीति मनःकर्मतयोक्तः

ūhas tu yadyapi bāhyacakṣurādikarma tathāpi tatrāpi mano'dhiṣṭhānam astīti manaḥkarmatayoktaḥ

1.21.2.21

वचनं हि सान्तःकरणा बुद्धिः सर्वं विषयम् अवगाहते यस्मात्

vacanaṃ hi sāntaḥkaraṇā buddhiḥ sarvaṃ viṣayam avagāhate yasmāt

1.21.2.22

तस्मात् त्रिविधं करणं द्वारि द्वाराणि शेषाणि इति

tasmāt trividhaṃ karaṇaṃ dvāri dvārāṇi śeṣāṇi iti

1.21.2.23

ततः परं बुद्धिः प्रवर्तत इति ऊहविचारानन्तरं बुद्धिर् अध्यवसायं करोतीत्यर्थः

tataḥ paraṃ buddhiḥ pravartata iti ūhavicārānantaraṃ buddhir adhyavasāyaṃ karotītyarthaḥ

1.21.2.24

अहंकारव्यापारश् चाभिमननम् इहानुक्तो ऽपि बुद्धिव्यापारेणैव सूचितो ज्ञेयः

ahaṃkāravyāpāraś cābhimananam ihānukto 'pi buddhivyāpāreṇaiva sūcito jñeyaḥ

1.21.2.25

बुद्धिर्हि त्यजाम्येनमुपाददामीति वाध्यवसायं कुर्वती अहंकाराभिमत एव विषये भवति तेन बुद्धिव्यापारेणैवाहंकारव्यापारो ऽपि

buddhirhi tyajāmyenamupādadāmīti vādhyavasāyaṃ kurvatī ahaṃkārābhimata eva viṣaye bhavati tena buddhivyāpāreṇaivāhaṃkāravyāpāro 'pi

1.21.2.26

बुद्धौ हि सर्वकरणव्यापारार्पणं भवति

buddhau hi sarvakaraṇavyāpārārpaṇaṃ bhavati

1.21.2.27

यदुक्तम् एते प्रदीपकल्पाः परस्परविलक्षणा गुणविशेषाः

yaduktam ete pradīpakalpāḥ parasparavilakṣaṇā guṇaviśeṣāḥ

1.21.2.27

कृत्स्नं पुरुषस्यार्थं प्रकाश्य बुद्धौ प्रयच्छन्ति

kṛtsnaṃ puruṣasyārthaṃ prakāśya buddhau prayacchanti

1.23.2.1

एतदेवोहविचारपूर्वकत्वं बुद्धेर् विवृणोति इन्द्रियेणेत्यादि

etadevohavicārapūrvakatvaṃ buddher vivṛṇoti indriyeṇetyādi

1.23.2.2

गृह्यते इति ऊहमात्रेण निर्विकल्पेन गृह्यते

gṛhyate iti ūhamātreṇa nirvikalpena gṛhyate

1.23.2.3

गुणत इति उपादेयतया

guṇata iti upādeyatayā

1.23.2.4

दोषत इति हेयतया

doṣata iti heyatayā

1.23.2.5

बुद्ध्यध्यवसायं विवृणोति जायत इत्यादि

buddhyadhyavasāyaṃ vivṛṇoti jāyata ityādi

1.23.2.6

विषये तत्रेति मनसा कल्पिते विषये

viṣaye tatreti manasā kalpite viṣaye

1.23.2.7

निश्चयात्मिकेति स्थिरस्वरूपा अध्यवसायरूपेत्यर्थः

niścayātmiketi sthirasvarūpā adhyavasāyarūpetyarthaḥ

1.23.2.8

व्यवस्यतीति अनुष्ठानं करोति उद्युक्तो भवतीत्यर्थः बुद्ध्यध्यवसितमर्थं वक्तुं कर्तुं वानुतिष्ठतीति यावत्

vyavasyatīti anuṣṭhānaṃ karoti udyukto bhavatītyarthaḥ buddhyadhyavasitamarthaṃ vaktuṃ kartuṃ vānutiṣṭhatīti yāvat

1.23.2.9

बुद्धिपूर्वकमित्यनेन यदेव बुद्धिपूर्वकम् अनुष्ठानं तद् एवैवंविधं भवति नोन्मत्ताद्यनुष्ठानमिति दर्शयति

buddhipūrvakamityanena yadeva buddhipūrvakam anuṣṭhānaṃ tad evaivaṃvidhaṃ bhavati nonmattādyanuṣṭhānamiti darśayati

1.24.2.1

मनोऽभिधायेन्द्रियाण्यभिधत्ते तत्रापि ज्यायस्त्वाद् बुद्धीन्द्रियाणि प्रागाह एकैकेत्यादि

mano'bhidhāyendriyāṇyabhidhatte tatrāpi jyāyastvād buddhīndriyāṇi prāgāha ekaiketyādi

1.24.2.2

खादीनां मध्ये एकैकेनाधिकेन भूतेन युक्तानीन्द्रियाणि पञ्च चक्षुरादीनि एकैकाधिकपदेन पञ्चापि पाञ्चभौतिकानि परं चक्षुषि तेजोऽधिकमित्याद्युक्तं सूचयति

khādīnāṃ madhye ekaikenādhikena bhūtena yuktānīndriyāṇi pañca cakṣurādīni ekaikādhikapadena pañcāpi pāñcabhautikāni paraṃ cakṣuṣi tejo'dhikamityādyuktaṃ sūcayati

Āyurvedadīpikā