1.24.5

प्रकृत्यैवेति स्वभावेनैव हिततमं हिततमम् इत्युक्तं तेन यत् प्रकृत्या हितं तत् कदाचिदेव कंचिदेव पुरुषम् आसाद्याहितं भवति तच्च कादाचित्कत्वाद् अनादृतं तेन प्रायिकत्वादेनं हिततमं वक्ष्याम इति भावः

prakṛtyaiveti svabhāvenaiva hitatamaṃ hitatamam ityuktaṃ tena yat prakṛtyā hitaṃ tat kadācideva kaṃcideva puruṣam āsādyāhitaṃ bhavati tacca kādācitkatvād anādṛtaṃ tena prāyikatvādenaṃ hitatamaṃ vakṣyāma iti bhāvaḥ

1.24.6

उष्णमित्यादौ सम्यगिति छेदः

uṣṇamityādau samyagiti chedaḥ

1.25.2.1

तस्येति उष्णादिगुणयुक्तस्यान्नस्य

tasyeti uṣṇādiguṇayuktasyānnasya

1.25.2.2

साद्गुण्यमिति प्रशस्तगुणयोगिताम्

sādguṇyamiti praśastaguṇayogitām

1.25.2.3

परिह्रासयतीति भिन्नसंघातं करोति

parihrāsayatīti bhinnasaṃghātaṃ karoti

1.25.3.1

मात्रावदिति प्रशंसायां मतुप् तेन प्रशस्तमात्रम् इत्यर्थः

mātrāvaditi praśaṃsāyāṃ matup tena praśastamātram ityarthaḥ

1.25.3.2

अपीडयदिति अनतिमात्रत्वेन स्वस्थानस्थितं सद्वातादीन् स्थानापीडनाद् अप्रकोपयत्

apīḍayaditi anatimātratvena svasthānasthitaṃ sadvātādīn sthānāpīḍanād aprakopayat

1.25.3.3

गुदम् अनुपर्येतीति परिणतं सदनुरूपतया निःसरतीत्यर्थः

gudam anuparyetīti pariṇataṃ sadanurūpatayā niḥsaratītyarthaḥ

1.25.3.4

ऊष्माणं वह्निम्

ūṣmāṇaṃ vahnim

1.25.4.1

पूर्वस्येति दिनान्तरकृतस्य

pūrvasyeti dināntarakṛtasya

1.25.4.2

अपरिणतम् इति असम्यग्जातम्

apariṇatam iti asamyagjātam

1.25.4.3

आहाररसेनेति आहारपरिणामगतेन मधुरादिना किंवा आहारजेन रसेन

āhāraraseneti āhārapariṇāmagatena madhurādinā kiṃvā āhārajena rasena

1.25.4.4

स्वस्थानस्थेषु दोषेष्वित्यादि जीर्णाहारस्य लक्षणम्

svasthānastheṣu doṣeṣvityādi jīrṇāhārasya lakṣaṇam

1.25.5.1

विरुद्धवीर्याहारजैर् इति कुष्ठान्ध्यविसर्पाद्यैर् आत्रेयभद्रकाप्यीयोक्तैः

viruddhavīryāhārajair iti kuṣṭhāndhyavisarpādyair ātreyabhadrakāpyīyoktaiḥ

1.25.6.1

मनोविघातकरैर्भावैरिति त्रिविधकुक्षीये वक्ष्यमाणैः कामादिभिश् चित्तोपतापकरैश् चित्तविकारैर् इत्यर्थः

manovighātakarairbhāvairiti trividhakukṣīye vakṣyamāṇaiḥ kāmādibhiś cittopatāpakaraiś cittavikārair ityarthaḥ

1.25.6.2

तथेष्टैश्च सर्वोपकरणैर् भुञ्जानो मनोविघातं न प्राप्नोतीति योजना अनिष्टभोजनादेर् मनोविघातो भवति

tatheṣṭaiśca sarvopakaraṇair bhuñjāno manovighātaṃ na prāpnotīti yojanā aniṣṭabhojanāder manovighāto bhavati

1.25.7.1

उत्स्नेहनम् उन्मार्गगमनम्

utsnehanam unmārgagamanam

1.25.7.2

अवसादनम् अवसादः

avasādanam avasādaḥ

1.25.7.3

अप्रतिष्ठानं हृदयस्थत्वेन कोष्ठाप्रवेशः

apratiṣṭhānaṃ hṛdayasthatvena koṣṭhāpraveśaḥ

1.25.7.4

भोज्यगतानां दोषाणां केशादीनां साद्गुण्यस्य च स्वादुत्वादेः उपलब्धिर् न नियता भवति कदाचिदुपलभ्यते कदाचिन् नेति

bhojyagatānāṃ doṣāṇāṃ keśādīnāṃ sādguṇyasya ca svādutvādeḥ upalabdhir na niyatā bhavati kadācidupalabhyate kadācin neti

Āyurvedadīpikā