1.22.4.3

यदुक्तं सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नः संतप्तश् चौदनो लघुः

yaduktaṃ sudhautaḥ prasrutaḥ svinnaḥ saṃtaptaś caudano laghuḥ

1.22.4.4

तथा रक्तशाल्यादेर्लघोर् अप्यग्निसंयोगादिना लाघवं वर्धते

tathā raktaśālyāderlaghor apyagnisaṃyogādinā lāghavaṃ vardhate

1.22.4.5

मन्थनाद्गुणाधानं यथा शोथकृद् दधि शोथघ्नं सस्नेहमपि मन्थनात् इति

manthanādguṇādhānaṃ yathā śothakṛd dadhi śothaghnaṃ sasnehamapi manthanāt iti

1.22.4.6

देशेन यथा भस्मराशेर् अधः स्थापयेत् इत्यादौ

deśena yathā bhasmarāśer adhaḥ sthāpayet ityādau

1.22.4.7

वासनेन गुणाधानं यथापाम् उत्पलादिवासनेन सुगन्धानुकरणम्

vāsanena guṇādhānaṃ yathāpām utpalādivāsanena sugandhānukaraṇam

1.22.4.8

भावनया च स्वरसादिकृतया स्थितस्यैवामलकादेर् गुणस्योत्कर्षो भवति

bhāvanayā ca svarasādikṛtayā sthitasyaivāmalakāder guṇasyotkarṣo bhavati

1.22.4.9

कालप्रकर्षाद्यथा पक्षाज्जातरसं पिबेद् इत्यादि

kālaprakarṣādyathā pakṣājjātarasaṃ pibed ityādi

1.22.4.10

भाजनेन यथा त्रैफलेनायसीं पात्रीं कल्केनालेपयेत् इत्यादौ

bhājanena yathā traiphalenāyasīṃ pātrīṃ kalkenālepayet ityādau

1.22.4.11

आदिग्रहणात् पेषणाभिमन्त्रणादि गृह्यते

ādigrahaṇāt peṣaṇābhimantraṇādi gṛhyate

1.22.4.12

ननु संस्काराधेयेन गुणेन कथं स्वाभाविकगुणनाशः क्रियते यतः स्वभावो निष्प्रतिक्रियः इत्युक्तं यदि हि संस्कारेण स्वाभाविकगुरुत्वं प्रतिक्रियते तदा स्वभावो निष्प्रतिक्रियः इति कथं ब्रूमः स्वभावो निष्प्रतिक्रियः इति स्वभावो भावानाम् उत्पत्तौ नान्यथा क्रियते

nanu saṃskārādheyena guṇena kathaṃ svābhāvikaguṇanāśaḥ kriyate yataḥ svabhāvo niṣpratikriyaḥ ityuktaṃ yadi hi saṃskāreṇa svābhāvikagurutvaṃ pratikriyate tadā svabhāvo niṣpratikriyaḥ iti kathaṃ brūmaḥ svabhāvo niṣpratikriyaḥ iti svabhāvo bhāvānām utpattau nānyathā kriyate

1.22.4.13

तेन जातिप्रतिबद्धं माषादीनां गुरुत्वं न तज्जातौ स्फोटयितुं पार्यते संस्कारेण तु तदन्यथाकरणमनुमतमेव दृष्टत्वात्

tena jātipratibaddhaṃ māṣādīnāṃ gurutvaṃ na tajjātau sphoṭayituṃ pāryate saṃskāreṇa tu tadanyathākaraṇamanumatameva dṛṣṭatvāt

1.22.4.14

कश्चित् तु गुणो द्रव्याणां संस्कारादिनापि नान्यथा क्रियते यथा वह्नेर् औष्ण्यं वायोश्चलत्वं तैलस्य स्नेह इत्यादि

kaścit tu guṇo dravyāṇāṃ saṃskārādināpi nānyathā kriyate yathā vahner auṣṇyaṃ vāyoścalatvaṃ tailasya sneha ityādi

1.22.4.15

एते हि यावद्द्रव्यभाविन एव गुणाः

ete hi yāvaddravyabhāvina eva guṇāḥ

1.22.4.16

गौरवादयस्तु पुराणधान्यादिष्वप्यपगमदर्शनान् न यावद्द्रव्यभाविनः

gauravādayastu purāṇadhānyādiṣvapyapagamadarśanān na yāvaddravyabhāvinaḥ

1.22.4.17

उक्तं हि गुणो द्रव्यविनाशाद् वा विनाशम् उपगच्छति

uktaṃ hi guṇo dravyavināśād vā vināśam upagacchati

1.22.4.18

गुणान्तरोपधानाद् वा इति

guṇāntaropadhānād vā iti

1.22.4.19

यत्र तु संस्कारेण व्रीहेर्लाजलक्षणं द्रव्यान्तरमेव जन्यते तत्र गुणान्तरोत्पादः सुष्ठ्वेव

yatra tu saṃskāreṇa vrīherlājalakṣaṇaṃ dravyāntarameva janyate tatra guṇāntarotpādaḥ suṣṭhveva

1.22.5.1

संयोगम् आह संयोगस् त्व् इत्यादि

saṃyogam āha saṃyogas tv ityādi

1.22.5.2

स विशेषमारभत इति संयुज्यमानद्रव्यैकदेशे ऽदृष्टं कार्यम् आरभत इत्यर्थः

sa viśeṣamārabhata iti saṃyujyamānadravyaikadeśe 'dṛṣṭaṃ kāryam ārabhata ityarthaḥ

1.22.5.3

यं नैकैकश इति यं विशेषं प्रत्येकसंयुज्यमानानि द्रव्याणि नारभन्त इत्यर्थः

yaṃ naikaikaśa iti yaṃ viśeṣaṃ pratyekasaṃyujyamānāni dravyāṇi nārabhanta ityarthaḥ

Āyurvedadīpikā