1.4.4

येन तत्र खल्वनेकरसेषु इत्यादिना द्रव्यविकारयोः प्रभावं रसद्वारा दोषद्वारा च चिन्त्यमपि वक्ष्यति

yena tatra khalvanekaraseṣu ityādinā dravyavikārayoḥ prabhāvaṃ rasadvārā doṣadvārā ca cintyamapi vakṣyati

1.4.5

यापयन्तीति साम्येनावस्थापयन्ति

yāpayantīti sāmyenāvasthāpayanti

1.4.6

मिथ्याशब्द इहायोगातियोगमिथ्यायोगेषु वर्तते

mithyāśabda ihāyogātiyogamithyāyogeṣu vartate

1.5.2.1

दोषा इति शरीरदोषाः

doṣā iti śarīradoṣāḥ

1.5.2.2

पुनःशब्दो मानसदोषं व्यावर्तयति

punaḥśabdo mānasadoṣaṃ vyāvartayati

1.6.2.1

रसानामसंसृष्टानां कर्माह तत्रेत्यादि

rasānāmasaṃsṛṣṭānāṃ karmāha tatretyādi

1.6.2.2

अनेन च रसकर्मोपदेशेन दोषाणामपि तत्तद्रसोत्पाद्यत्वं तथा तत्तद्रसोपशमनीयत्वम् उक्तं भवति

anena ca rasakarmopadeśena doṣāṇāmapi tattadrasotpādyatvaṃ tathā tattadrasopaśamanīyatvam uktaṃ bhavati

1.6.2.3

कटुतिक्तकषाया वातं जनयन्तीति असति परिपन्थिनीति ज्ञेयं तेनार्कागुरुगुडूच्यादीनां तिक्तानामपि वाताजनकत्वे न दोषः

kaṭutiktakaṣāyā vātaṃ janayantīti asati paripanthinīti jñeyaṃ tenārkāguruguḍūcyādīnāṃ tiktānāmapi vātājanakatve na doṣaḥ

1.6.2.4

तत्र ह्य् उष्णवीर्यता परिपन्थिनी विद्यते तेन न ते वातं जनयन्तीत्याद्य् अनुसरणीयम्

tatra hy uṣṇavīryatā paripanthinī vidyate tena na te vātaṃ janayantītyādy anusaraṇīyam

1.6.2.5

एनम् इति पदेन यश्च कट्वादिजो वायुस्तमेव मधुरादयः सर्वात्मवैपरीत्याद् विशेषेण शमयन्तीति दर्शयति जागरणादिजे हि वायौ जागरणादिविपरीताः स्वप्नादय एव विशेषेण पथ्याः

enam iti padena yaśca kaṭvādijo vāyustameva madhurādayaḥ sarvātmavaiparītyād viśeṣeṇa śamayantīti darśayati jāgaraṇādije hi vāyau jāgaraṇādiviparītāḥ svapnādaya eva viśeṣeṇa pathyāḥ

1.6.2.6

एवं पित्तश्लेष्मणोरपि एनदेनं शब्दयोस् तात्पर्यं दर्शयति

evaṃ pittaśleṣmaṇorapi enadenaṃ śabdayos tātparyaṃ darśayati

1.7.2.1

अथ कया युक्त्या रसा दोषाञ्जनयन्ति शमयन्ति चेत्याह रसदोषेत्यादि

atha kayā yuktyā rasā doṣāñjanayanti śamayanti cetyāha rasadoṣetyādi

1.7.2.2

संनिपाते इति अन्तःशरीरमेलके

saṃnipāte iti antaḥśarīramelake

1.7.2.3

तुशब्दो विशेषे तेन विपरीतगुणा एव विशेषेण विपरीतगुणभूयिष्ठापेक्षया शमयन्तीति दर्शयति

tuśabdo viśeṣe tena viparītaguṇā eva viśeṣeṇa viparītaguṇabhūyiṣṭhāpekṣayā śamayantīti darśayati

1.7.2.4

रसानां तु यथा उपाचाराद्गुणा भवन्ति तदभिहितं गुणागुणाश्रया नोक्ताः इत्यादिना सूत्रे

rasānāṃ tu yathā upācārādguṇā bhavanti tadabhihitaṃ guṇāguṇāśrayā noktāḥ ityādinā sūtre

1.7.2.5

अभ्यस्यमाना इति न सकृद् उपयुज्यमानाः

abhyasyamānā iti na sakṛd upayujyamānāḥ

1.7.2.6

अथ कस्माद्रसदोषसंसर्गभूयस्त्वं परित्यज्य रसषट्त्वं दोषत्रित्वं चोच्यते इत्याह इत्येतदित्यादि

atha kasmādrasadoṣasaṃsargabhūyastvaṃ parityajya rasaṣaṭtvaṃ doṣatritvaṃ cocyate ityāha ityetadityādi

1.7.2.7

व्यवस्थेति रसदोषसंसर्गप्रपञ्चसंक्षेपः

vyavastheti rasadoṣasaṃsargaprapañcasaṃkṣepaḥ

1.7.2.8

परस्परेणासंसृष्टानामिति पदं दोषाणामित्यनेनापि योज्यम्

paraspareṇāsaṃsṛṣṭānāmiti padaṃ doṣāṇāmityanenāpi yojyam

1.8.1

रसदोषसंसर्गप्रपञ्चानभिधाने हेतुमाह संसर्गेत्यादि

rasadoṣasaṃsargaprapañcānabhidhāne hetumāha saṃsargetyādi

Āyurvedadīpikā