28.5.5.6

एतच्च प्रकृतिस्थानां कर्म विकृतानां तु न्यूनातिरिक्तधातुकरणम् अस्त्येवेति बोद्धव्यम्

etacca prakṛtisthānāṃ karma vikṛtānāṃ tu nyūnātiriktadhātukaraṇam astyeveti boddhavyam

28.5.5.7

उक्तं चान्यत्र स्रोतसा च यथास्वेन धातुः पुष्यति धातुना इति

uktaṃ cānyatra srotasā ca yathāsvena dhātuḥ puṣyati dhātunā iti

28.5.5.8

उपसंहरत्येवम् इत्यादि

upasaṃharatyevam ityādi

28.5.5.9

कथमशितादेर्विरुद्धयोः शरीरतदुपघातकरोगयोर् उत्पाद इत्याह हिताहितेत्यादि

kathamaśitāderviruddhayoḥ śarīratadupaghātakarogayor utpāda ityāha hitāhitetyādi

28.5.5.10

हितरूपोऽशितादिविशेषः शुभरूपविशेषकारकः अहितरूपस्त्वशितादिविशेषो ऽशुभरूपविशेषकरो भवति तेन नैकरूपात् कारणाद् विरुद्धकार्योदय इति भावः

hitarūpo'śitādiviśeṣaḥ śubharūpaviśeṣakārakaḥ ahitarūpastvaśitādiviśeṣo 'śubharūpaviśeṣakaro bhavati tena naikarūpāt kāraṇād viruddhakāryodaya iti bhāvaḥ

28.6.1

दृश्यन्ते हि भगवन्नित्यादौ तथैवाहितसमाख्यातम् उपयुञ्जाना व्याधिमन्तश् चागदाश्चेति सम्बन्धः

dṛśyante hi bhagavannityādau tathaivāhitasamākhyātam upayuñjānā vyādhimantaś cāgadāśceti sambandhaḥ

28.6.2

विशेषात्मकमिति विशेषोद्भवम्

viśeṣātmakamiti viśeṣodbhavam

28.7.9.1

तन्निमित्ता इति हिताहारनिमित्ताः

tannimittā iti hitāhāranimittāḥ

28.7.9.2

न केवलमिति परम्

na kevalamiti param

28.7.9.3

रोगप्रकृतय इति रोगकारणानि

rogaprakṛtaya iti rogakāraṇāni

28.7.9.4

अहिताहारोपयोगिन इत्यादि

ahitāhāropayogina ityādi

28.7.9.5

कारणत इति निमित्तान्तरात् प्रतिबन्धात् तच्च कारणं तदेव ह्य् अपथ्यम् इत्यादिवक्ष्यमाणग्रन्थविपरीतं बोद्धव्यम्

kāraṇata iti nimittāntarāt pratibandhāt tacca kāraṇaṃ tadeva hy apathyam ityādivakṣyamāṇagranthaviparītaṃ boddhavyam

28.7.9.6

सद्य इति तत्कालम्

sadya iti tatkālam

28.7.9.7

अनेनापथ्यस्य रोगजननं प्रति कालान्तरविकारकर्तृत्वं प्रायो भवतीति दर्शयति अन्यथा सद्य इत्यनर्थकं स्यात् कालान्तरे ऽपि दोषाकर्तृत्वात्

anenāpathyasya rogajananaṃ prati kālāntaravikārakartṛtvaṃ prāyo bhavatīti darśayati anyathā sadya ityanarthakaṃ syāt kālāntare 'pi doṣākartṛtvāt

28.7.9.8

दोषवानिति व्याधिजनकः

doṣavāniti vyādhijanakaḥ

28.7.9.9

अपचार इति अहिताहारोपयोगः उक्ते कारणमाह नहीत्यादि

apacāra iti ahitāhāropayogaḥ ukte kāraṇamāha nahītyādi

28.7.9.10

तुल्यदोषाणीति तुल्यदोषकराणि

tulyadoṣāṇīti tulyadoṣakarāṇi

28.7.9.11

व्याधिक्षमत्वं व्याधिबलविरोधित्वं व्याध्युत्पादप्रतिबन्धकत्वमिति यावत्

vyādhikṣamatvaṃ vyādhibalavirodhitvaṃ vyādhyutpādapratibandhakatvamiti yāvat

28.7.9.12

तद् एवापथ्यतुल्यदोषतादि विवृणोति तदेवेत्यादि

tad evāpathyatulyadoṣatādi vivṛṇoti tadevetyādi

28.7.9.13

अत्र यद्यपि प्रस्तुतत्वाद् अपथ्यप्रतिबन्धकानि कारणानि वक्तव्यानि तथापि समानन्यायतयापथ्यशक्तिवर्धकान्युच्यन्ते

atra yadyapi prastutatvād apathyapratibandhakāni kāraṇāni vaktavyāni tathāpi samānanyāyatayāpathyaśaktivardhakānyucyante

Āyurvedadīpikā