28.4.7.3

रसः किट्टं चाभिनिवर्तत इत्यन्वयः

rasaḥ kiṭṭaṃ cābhinivartata ityanvayaḥ

28.4.7.4

आहारप्रसाद इत्याख्या यस्य स तथा प्रसादः सारः

āhāraprasāda ityākhyā yasya sa tathā prasādaḥ sāraḥ

28.4.7.5

किट्टम् असारभागः

kiṭṭam asārabhāgaḥ

28.4.7.6

किट्टाद् इति किट्टांशात् तेन अन्नाद्यः किट्टांशस् ततो मूत्रपुरीषे भवतो वायुश्च रसात् पच्यमानान्मलः कफः एवमादि ग्रहण्यध्याये वक्ष्यमाणम् अनुसर्तव्यं वक्ष्यति हि

kiṭṭād iti kiṭṭāṃśāt tena annādyaḥ kiṭṭāṃśas tato mūtrapurīṣe bhavato vāyuśca rasāt pacyamānānmalaḥ kaphaḥ evamādi grahaṇyadhyāye vakṣyamāṇam anusartavyaṃ vakṣyati hi

28.4.7.6.2

किट्टमन्नस्य विण्मूत्रं रसस्य तु कफो ऽसृजः

kiṭṭamannasya viṇmūtraṃ rasasya tu kapho 'sṛjaḥ

28.4.7.6.3

पित्तं मांसस्य स्वमलो मलः स्वेदस्तु मेदसः

pittaṃ māṃsasya svamalo malaḥ svedastu medasaḥ

28.4.7.7

स्यात् किट्टं केशलोमास्थ्नो मज्ज्ञः स्नेहोऽक्षिविट् त्वचाम्

syāt kiṭṭaṃ keśalomāsthno majjñaḥ sneho'kṣiviṭ tvacām

28.4.7.7.2

इति

iti

28.4.7.8

आदिग्रहणाद् अक्षिस्नेहादि ग्राह्यम्

ādigrahaṇād akṣisnehādi grāhyam

28.4.7.9

यद्यपि च वातोऽनशनाद् अप्युपलभ्यते तथापि रूक्षकिट्टादिभोजनमलांशाद् अप्युत्पद्यत एवेति किट्टाद्वातोत्पत्तिर्युक्तैव न चायं नियमो यन्मलादेवोत्पद्यत इति व्यायामादवगाहादेरपि च वातादिसद्भावात्

yadyapi ca vāto'naśanād apyupalabhyate tathāpi rūkṣakiṭṭādibhojanamalāṃśād apyutpadyata eveti kiṭṭādvātotpattiryuktaiva na cāyaṃ niyamo yanmalādevotpadyata iti vyāyāmādavagāhāderapi ca vātādisadbhāvāt

28.4.7.10

प्रजननं लिङ्गम्

prajananaṃ liṅgam

28.4.7.11

रसपोष्यम् आह पुष्यन्ति त्व् इत्यादि

rasapoṣyam āha puṣyanti tv ityādi

28.4.7.12

पञ्चेन्द्रियद्रव्याणीति पृथिव्यादीनि घ्राणादीनीन्द्रियकारणानि

pañcendriyadravyāṇīti pṛthivyādīni ghrāṇādīnīndriyakāraṇāni

28.4.7.13

धातुप्रसादसंज्ञकाणीति अत्यर्थशुद्धेनैव धातुप्रसादेनेन्द्रियाण्यारभ्यन्त इति दर्शयति

dhātuprasādasaṃjñakāṇīti atyarthaśuddhenaiva dhātuprasādenendriyāṇyārabhyanta iti darśayati

28.4.7.14

शरीरं बध्नातीति शरीरबन्धः स्नायुसिरादिभिः

śarīraṃ badhnātīti śarīrabandhaḥ snāyusirādibhiḥ

28.4.7.15

आदिग्रहणाद् आर्तवस्तन्यादिग्रहणम्

ādigrahaṇād ārtavastanyādigrahaṇam

28.4.7.16

अत्राहाररसाद् रक्तादिपोषणे केचिद् ब्रुवते यत् रसो रक्तरूपतया परिणमति रक्तं च मांसरूपतया एवं मांसादयो ऽप्युत्तरोत्तरधातुरूपतया परिणमन्ति

atrāhārarasād raktādipoṣaṇe kecid bruvate yat raso raktarūpatayā pariṇamati raktaṃ ca māṃsarūpatayā evaṃ māṃsādayo 'pyuttarottaradhāturūpatayā pariṇamanti

28.4.7.17

अत्रापि च पक्षे केचिद् ब्रुवते क्षीराद् यथा सर्वात्मना दधि भवति तथा कृत्स्नो रसो रक्तं भवति एवं रक्तादयोऽपि मांसादिरूपा भवन्ति

atrāpi ca pakṣe kecid bruvate kṣīrād yathā sarvātmanā dadhi bhavati tathā kṛtsno raso raktaṃ bhavati evaṃ raktādayo'pi māṃsādirūpā bhavanti

28.4.7.18

अन्ये त्व् आहुः केदारीकुल्यान्यायेन रसस्य धातुपोषणं तत्रान्नादुत्पन्नो रसो धातुरूपं रसमधिगम्य कियताप्यंशेन तं रसं वर्धयति अपरश्च रसराशिस्तत्र गतः सन् शोणितगन्धवर्णयुक्तत्वाच्छोणितम् इव भूत्वा कियतापि शोणितसमानेनांशेन धातुरूपं शोणितं पुष्णाति शेषश्च भागो मांसं याति तत्रापि शोणितवद्व्यवस्था तथा मेदःप्रभृतिष्वपीति

anye tv āhuḥ kedārīkulyānyāyena rasasya dhātupoṣaṇaṃ tatrānnādutpanno raso dhāturūpaṃ rasamadhigamya kiyatāpyaṃśena taṃ rasaṃ vardhayati aparaśca rasarāśistatra gataḥ san śoṇitagandhavarṇayuktatvācchoṇitam iva bhūtvā kiyatāpi śoṇitasamānenāṃśena dhāturūpaṃ śoṇitaṃ puṣṇāti śeṣaśca bhāgo māṃsaṃ yāti tatrāpi śoṇitavadvyavasthā tathā medaḥprabhṛtiṣvapīti

28.4.7.19

अत एव च मुख्यार्थो ऽयं ग्रन्थो भवति यथा

ata eva ca mukhyārtho 'yaṃ grantho bhavati yathā

Āyurvedadīpikā