27.12.2.1

इह च द्रव्यनामानि नानादेशप्रसिद्धानि तेन नामज्ञाने सामर्थ्यं तथाभूतं नास्त्येवान्येषाम् अपि टीकाकृतां तेन देशान्तरिभ्यो नाम प्रायशो ज्ञेयं यत्तु प्रचरति गौडे तल् लिखिष्यामो ऽन्यदेशप्रसिद्धं च किंचित्

iha ca dravyanāmāni nānādeśaprasiddhāni tena nāmajñāne sāmarthyaṃ tathābhūtaṃ nāstyevānyeṣām api ṭīkākṛtāṃ tena deśāntaribhyo nāma prāyaśo jñeyaṃ yattu pracarati gauḍe tal likhiṣyāmo 'nyadeśaprasiddhaṃ ca kiṃcit

27.12.2.2

कलमो वेदाग्रहारेषु स्वनामप्रसिद्धः

kalamo vedāgrahāreṣu svanāmaprasiddhaḥ

27.12.2.3

शकुनाहृतः श्रावस्त्यां वक्रनाम्ना प्रसिद्धः

śakunāhṛtaḥ śrāvastyāṃ vakranāmnā prasiddhaḥ

27.12.2.4

रक्तशालिः प्रसिद्ध एव

raktaśāliḥ prasiddha eva

27.12.2.5

महाशालिर्मगधे प्रसिद्धः

mahāśālirmagadhe prasiddhaḥ

27.12.2.6

अत्र च शालिर्हैमन्तिकं धान्यं षष्टिकादयश्च ग्रैष्मिकाः व्रीहयः शारदा इति व्यवस्था

atra ca śālirhaimantikaṃ dhānyaṃ ṣaṣṭikādayaśca graiṣmikāḥ vrīhayaḥ śāradā iti vyavasthā

27.12.2.7

रक्तशाल्यादीनां मधुरपाकित्वेऽपि बद्धवर्चस्त्वं प्रभावादेव

raktaśālyādīnāṃ madhurapākitve'pi baddhavarcastvaṃ prabhāvādeva

27.12.2.8

महांस्तस्यान्विति रक्तशालेरनु तेन रक्तशालिगुणा महाशालेर् मनागल्पाः एवं तस्यानु कलम इत्यत्रापि वाच्यम्

mahāṃstasyānviti raktaśāleranu tena raktaśāliguṇā mahāśāler manāgalpāḥ evaṃ tasyānu kalama ityatrāpi vācyam

27.12.2.9

तस्येति महाशालेः

tasyeti mahāśāleḥ

27.12.2.10

ततः परे इति शकुनाहृतादयः उत्तरोत्तरमल्पगुणा इत्यर्थः

tataḥ pare iti śakunāhṛtādayaḥ uttarottaramalpaguṇā ityarthaḥ

27.12.2.11

गुणागुणैर् इति शालीनां रक्तशाल्यादीनां ये गुणास् तृष्णाघ्नत्वत्रिमलापहत्वादयः तेषाम् अगुणैस् तद्गुणविपरीतैर् दोषैर् यवकादयो ऽनुकारं कुर्वन्ति ततश्च यवकास् तृष्णात्रिमलादिकरा इति

guṇāguṇair iti śālīnāṃ raktaśālyādīnāṃ ye guṇās tṛṣṇāghnatvatrimalāpahatvādayaḥ teṣām aguṇais tadguṇaviparītair doṣair yavakādayo 'nukāraṃ kurvanti tataśca yavakās tṛṣṇātrimalādikarā iti

27.12.2.12

गुणशब्दश्चेह प्रशंसायाम्

guṇaśabdaśceha praśaṃsāyām

27.15.2.1

षष्टिकगुणे ऽकारप्रश्लेषाद् अगुरुरिति बोद्धव्यं मात्राशितीये षष्टिको लघुः पठितः

ṣaṣṭikaguṇe 'kārapraśleṣād agururiti boddhavyaṃ mātrāśitīye ṣaṣṭiko laghuḥ paṭhitaḥ

27.15.2.2

ततोऽनु चेति गौरषष्टिकाद् अल्पान्तरगुणः

tato'nu ceti gauraṣaṣṭikād alpāntaraguṇaḥ

27.15.2.3

वरकोद्दालकादयः षष्टिकविशेषाः केचित् कुधान्यानि वरकादीनि वदन्ति

varakoddālakādayaḥ ṣaṣṭikaviśeṣāḥ kecit kudhānyāni varakādīni vadanti

27.15.2.4

व्रीहिरिति शारदाशुधान्यस्य संज्ञा

vrīhiriti śāradāśudhānyasya saṃjñā

27.15.2.5

पाटलो व्रीहिविशेषः

pāṭalo vrīhiviśeṣaḥ

27.15.2.6

तन्त्रान्तरेऽपि पठ्यते त्रिदोषस्त्वेव पाटलः इति सुश्रुते पाटलशब्देनैतद्व्यतिरिक्तो धान्यविशेषो ज्ञेयः तेन तद्गुणकथनेन नेह विरोधः

tantrāntare'pi paṭhyate tridoṣastveva pāṭalaḥ iti suśrute pāṭalaśabdenaitadvyatirikto dhānyaviśeṣo jñeyaḥ tena tadguṇakathanena neha virodhaḥ

27.18.2.1

कोरदूषादयः कुधान्यविशेषाः

koradūṣādayaḥ kudhānyaviśeṣāḥ

27.18.2.2

कोरदूषः कोद्रवः कोरदूषस्य केवलस्य श्लेष्मपित्तघ्नत्वं तेन यदुक्तं रक्तपित्तनिदाने यदा जन्तुर्यवकोद्दालककोरदूषप्रायाण्य् अन्नानि भुङ्क्ते इत्यादिना पित्तकर्तृत्वं कोरदूषस्य तत् तत्रैवोक्तनिष्पावकाञ्जिकादियुक्तस्य संयोगमहिम्ना बोद्धव्यम्

koradūṣaḥ kodravaḥ koradūṣasya kevalasya śleṣmapittaghnatvaṃ tena yaduktaṃ raktapittanidāne yadā janturyavakoddālakakoradūṣaprāyāṇy annāni bhuṅkte ityādinā pittakartṛtvaṃ koradūṣasya tat tatraivoktaniṣpāvakāñjikādiyuktasya saṃyogamahimnā boddhavyam

Āyurvedadīpikā