26.81.11

मात्राविरुद्धं यथा समधृते मधुसर्पिषी मरणाय

mātrāviruddhaṃ yathā samadhṛte madhusarpiṣī maraṇāya

26.81.12

आदिग्रहणाद्दोषप्रकृत्यादिविरुद्धानां ग्रहणम्

ādigrahaṇāddoṣaprakṛtyādiviruddhānāṃ grahaṇam

26.81.13

स्वभावविरुद्धं यथा विषम्

svabhāvaviruddhaṃ yathā viṣam

26.83.1

वैरोधिकमधिकृत्येति वैरोधिकम् उद्दिश्य

vairodhikamadhikṛtyeti vairodhikam uddiśya

26.83.2

शीतोष्णत्वादिति पयः शीतम् उष्णवीर्याश्च मत्स्याः शेषं मधुरत्वादि समानम्

śītoṣṇatvāditi payaḥ śītam uṣṇavīryāśca matsyāḥ śeṣaṃ madhuratvādi samānam

26.83.3

एतच्च द्रव्यप्रभावादेव विरोधि

etacca dravyaprabhāvādeva virodhi

26.83.4

स पुनः शकली इत्यादिना नान्दिनिः इति ख्यातो मत्स्य उच्यते

sa punaḥ śakalī ityādinā nāndiniḥ iti khyāto matsya ucyate

26.84.19.1

ग्राम्यपिशितादीनि मध्वादीनामन्यतरेणापि विरुद्धानि

grāmyapiśitādīni madhvādīnāmanyatareṇāpi viruddhāni

26.84.19.2

कलमूकतेति कलमूकता अव्यक्तवचनता

kalamūkateti kalamūkatā avyaktavacanatā

26.84.19.3

पौष्करादीनां मधुपयोभ्यां सहाभ्यवहारो विरुद्धः पौष्करं पुष्करत्रत्ररूपं शाकं रोहिणी

pauṣkarādīnāṃ madhupayobhyāṃ sahābhyavahāro viruddhaḥ pauṣkaraṃ puṣkaratratrarūpaṃ śākaṃ rohiṇī

26.84.19.4

धमनीप्रतिचयः सिराजग्रन्थिः

dhamanīpraticayaḥ sirājagranthiḥ

26.84.19.5

जातुशाकं वंशपत्त्रिका

jātuśākaṃ vaṃśapattrikā

26.84.19.6

वैरोधिकत्वादित्यनेन प्रकरणलब्धस्यापि वैरोधिकत्वस्य पुनरभिधानं सामान्योक्तषाण्ढ्यादिव्याधिकर्तृतोपदर्शनार्थम् एवमन्यत्रापि सामान्येऽपि वैरोधिकत्वमात्राभिधाने

vairodhikatvādityanena prakaraṇalabdhasyāpi vairodhikatvasya punarabhidhānaṃ sāmānyoktaṣāṇḍhyādivyādhikartṛtopadarśanārtham evamanyatrāpi sāmānye'pi vairodhikatvamātrābhidhāne

26.84.19.6.2

तथाम्लेत्यादौ अम्लग्रहणेन लब्धानाप्य् अम्लाम्रातकादीनाम् अभिधानं

tathāmletyādau amlagrahaṇena labdhānāpy amlāmrātakādīnām abhidhānaṃ

26.84.19.7

सर्वग्रहणेनैव द्रवाद्रवाम्ले प्राप्ते पुनर्द्रवाद्रववचनं सर्वशब्दस्य द्रवाद्रवाम्लकार्त्स्न्यार्थताप्रतिषेधार्थं भवति हि प्रकरणाद् एकदेशे ऽपि सर्वव्यपदेशः यथा सर्वान् भोजयेदिति किंवा सर्वग्रहणम् अम्लविपाकानां व्रीह्यादीनां ग्रहणार्थम्

sarvagrahaṇenaiva dravādravāmle prāpte punardravādravavacanaṃ sarvaśabdasya dravādravāmlakārtsnyārthatāpratiṣedhārthaṃ bhavati hi prakaraṇād ekadeśe 'pi sarvavyapadeśaḥ yathā sarvān bhojayediti kiṃvā sarvagrahaṇam amlavipākānāṃ vrīhyādīnāṃ grahaṇārtham

26.84.19.8

पयसेति तृतीययेव सहार्थे लब्धे पुनः सहेत्यभिधानं केवलाम्लादियुक्तस्यैव विरोधितोपदर्शनार्थं तेन अम्लपयःसंयोगे गुडादिसंयोगे सति विरुद्धत्वं न दुग्धाम्रादीनाम्

payaseti tṛtīyayeva sahārthe labdhe punaḥ sahetyabhidhānaṃ kevalāmlādiyuktasyaiva virodhitopadarśanārthaṃ tena amlapayaḥsaṃyoge guḍādisaṃyoge sati viruddhatvaṃ na dugdhāmrādīnām

26.84.19.9

वनको वनकोद्रवः

vanako vanakodravaḥ

26.84.19.10

पद्मोत्तरिका कुसुम्भः

padmottarikā kusumbhaḥ

26.84.19.11

शार्कर इति मैरेयविशेषणम्

śārkara iti maireyaviśeṣaṇam

26.84.19.12

वातं चातिकोपयतीति वचनेन पित्तकफाव् अल्पं कोपयतीति बोधयति एवं पित्तं चातिकोपयति कफं चातिकोपयतीत्येतयोरपि वाच्यम्

vātaṃ cātikopayatīti vacanena pittakaphāv alpaṃ kopayatīti bodhayati evaṃ pittaṃ cātikopayati kaphaṃ cātikopayatītyetayorapi vācyam

Āyurvedadīpikā