26.2.1

हिताहितैकदेशम् अभिधाय कृत्स्नद्रव्यहिताहितत्वज्ञानार्थं रसवीर्यविपाकाभिधायक आत्रेयभद्रकाप्यीयो ऽभिधीयते

hitāhitaikadeśam abhidhāya kṛtsnadravyahitāhitatvajñānārthaṃ rasavīryavipākābhidhāyaka ātreyabhadrakāpyīyo 'bhidhīyate

26.2.2

तत्रापि विपाकादीनामपि रसेनैव प्रायो लक्षणीयत्वाद्रसप्रकरणम् आदौ कृतम्

tatrāpi vipākādīnāmapi rasenaiva prāyo lakṣaṇīyatvādrasaprakaraṇam ādau kṛtam

26.7.2.1

मुनिमतैः पूर्वपक्षं कृत्वा सिद्धान्तव्यवस्थापनं शिष्यव्युत्पत्त्यर्थम्

munimataiḥ pūrvapakṣaṃ kṛtvā siddhāntavyavasthāpanaṃ śiṣyavyutpattyartham

26.7.2.2

रसेनाहारविनिश्चयो रसाहारविनिश्चयः किंवा अयं रसविनिश्चयः तथा परं चातो विपाकानाम् इत्यादिराहारविनिश्चयः

rasenāhāraviniścayo rasāhāraviniścayaḥ kiṃvā ayaṃ rasaviniścayaḥ tathā paraṃ cāto vipākānām ityādirāhāraviniścayaḥ

26.8.9.1

एक एवेत्यादि

eka evetyādi

26.8.9.2

इन्द्रियार्थानामिति निर्धारणे षष्ठी

indriyārthānāmiti nirdhāraṇe ṣaṣṭhī

26.8.9.3

अन्यतमम् इति एकम् अन्यशब्दो ह्य् अयमेकवचनः यथान्यो दक्षिणेन गतो ऽन्य उत्तरेण एक इत्यर्थः तम् अप्प्रत्ययश्च स्वार्थिकः

anyatamam iti ekam anyaśabdo hy ayamekavacanaḥ yathānyo dakṣiṇena gato 'nya uttareṇa eka ityarthaḥ tam appratyayaśca svārthikaḥ

26.8.9.4

जिह्वावैषयिकमिति जिह्वाग्राह्यम्

jihvāvaiṣayikamiti jihvāgrāhyam

26.8.9.5

रसाभावोऽपि जिह्वया गूह्यते ऽत आह भावमिति

rasābhāvo'pi jihvayā gūhyate 'ta āha bhāvamiti

26.8.9.6

उदकादनन्य इति रसोदकयोर् एकत्वख्यापनार्थं पूर्वपक्षत्वाद् अदुष्टम्

udakādananya iti rasodakayor ekatvakhyāpanārthaṃ pūrvapakṣatvād aduṣṭam

26.8.9.7

पूर्वपक्षश्च कपिलमतेन ते

pūrvapakṣaśca kapilamatena te

26.8.9.8

हि रसतन्मात्रं गन्धतन्मात्रम् इत्यादिवचनेन गुणाव्यतिरिक्तं द्रव्यमिति ब्रुवते

hi rasatanmātraṃ gandhatanmātram ityādivacanena guṇāvyatiriktaṃ dravyamiti bruvate

26.8.9.9

छेदनीय इति अपतर्पणकारकः

chedanīya iti apatarpaṇakārakaḥ

26.8.9.10

उपशमनीय इति बृंहणः

upaśamanīya iti bṛṃhaṇaḥ

26.8.9.11

साधारण इत्याग्नेयसौम्यसामान्याद् उभयोर् अपि लङ्घनबृंहणयोः कर्ता परस्परविरोधादकर्ता वा

sādhāraṇa ityāgneyasaumyasāmānyād ubhayor api laṅghanabṛṃhaṇayoḥ kartā parasparavirodhādakartā vā

26.8.9.12

स्वादुरिति अभीष्टः हित इति आयताव् अनपकारी

svāduriti abhīṣṭaḥ hita iti āyatāv anapakārī

26.8.9.13

आश्रीयत इत्याश्रयो द्रव्यं गुणाः स्निग्धगुर्वादयः कर्म धातुवर्धनक्षपणादि संस्वादः रसानाम् अवान्तरभेदः एषां विशेषाणां भेदानाम् इत्यर्थः

āśrīyata ityāśrayo dravyaṃ guṇāḥ snigdhagurvādayaḥ karma dhātuvardhanakṣapaṇādi saṃsvādaḥ rasānām avāntarabhedaḥ eṣāṃ viśeṣāṇāṃ bhedānām ityarthaḥ

26.8.9.14

तत्र द्रव्यभेदाद् आधारभेदेनाश्रितस्यापि रसस्य भेदो भवति आश्रयो हि कारणं कारणभेदाच्च कार्यभेदो ऽवश्यं भवतीत्यर्थः

tatra dravyabhedād ādhārabhedenāśritasyāpi rasasya bhedo bhavati āśrayo hi kāraṇaṃ kāraṇabhedācca kāryabhedo 'vaśyaṃ bhavatītyarthaḥ

26.8.9.15

गुर्वादिगुणभेदस् तथा कर्मभेदाश्च रसकृता एव

gurvādiguṇabhedas tathā karmabhedāśca rasakṛtā eva

26.8.9.16

ततश् च कार्यभेदादवश्यं कारणभेद इति पूर्वपक्षाभिप्रायः

tataś ca kāryabhedādavaśyaṃ kāraṇabheda iti pūrvapakṣābhiprāyaḥ

Āyurvedadīpikā