20.11.2.5

सुप्तिः पादयोर्निष्क्रियत्वं स्पर्शाज्ञता वा

suptiḥ pādayorniṣkriyatvaṃ sparśājñatā vā

20.11.2.6

वातखुड्डता चालुक इति प्रसिद्धः

vātakhuḍḍatā cāluka iti prasiddhaḥ

20.11.2.7

गृध्रसीशब्देन गृध्रसीशूलं गृह्यते

gṛdhrasīśabdena gṛdhrasīśūlaṃ gṛhyate

20.11.2.8

ऊरुस्तम्भेन च ऊरुस्तम्भनमात्रं वातजन्यत्वेन गृह्यते

ūrustambhena ca ūrustambhanamātraṃ vātajanyatvena gṛhyate

20.11.2.9

एवं कर्णाक्षिशूलयोः शूलमात्रम्

evaṃ karṇākṣiśūlayoḥ śūlamātram

20.11.2.10

वातजातीसारेऽपि विड्भेदो वातजः

vātajātīsāre'pi viḍbhedo vātajaḥ

20.11.2.11

एवं च न गृध्रस्यादीनां सामान्यजत्वं यथोक्तांशस्य केवलवातजन्यत्वात्

evaṃ ca na gṛdhrasyādīnāṃ sāmānyajatvaṃ yathoktāṃśasya kevalavātajanyatvāt

20.11.2.12

उदरस्यावेष्टनम् इवोदरावेष्टः

udarasyāveṣṭanam ivodarāveṣṭaḥ

20.11.2.13

अशब्दश्रवणं शब्दाभावेऽपि शब्दश्रवणम्

aśabdaśravaṇaṃ śabdābhāve'pi śabdaśravaṇam

20.11.2.14

उच्चैःश्रुतिः तारस्वरमात्रश्रवणम् अल्पशब्दस्य तु सर्वथैवाश्रवणम्

uccaiḥśrutiḥ tārasvaramātraśravaṇam alpaśabdasya tu sarvathaivāśravaṇam

20.11.2.15

बाधिर्यं शब्दमात्रस्यैवाश्रवणम्

bādhiryaṃ śabdamātrasyaivāśravaṇam

20.11.2.16

तिमिरं तु वातजमेव दोषान्तरसम्बन्धस्तत्रानुबन्धरूपः

timiraṃ tu vātajameva doṣāntarasambandhastatrānubandharūpaḥ

20.11.2.17

एकाङ्गरोगः सर्वाङ्गरोगश्चेति ज्वरादिषु उष्णत्वशीतत्वादीनां कदाचिद् एकाङ्गव्यापकत्वेनैकाङ्गरोगः तेषामेव कदाचित् सर्वाङ्गव्यापकत्वेन सर्वाङ्गरोगः दोषान्तरसम्बन्धेऽपि व्याध्यव्याप्ती वातकृते एव वायुना यत्र नीयन्ते तत्र वर्षन्ति मेघवत् इति वचनात्

ekāṅgarogaḥ sarvāṅgarogaśceti jvarādiṣu uṣṇatvaśītatvādīnāṃ kadācid ekāṅgavyāpakatvenaikāṅgarogaḥ teṣāmeva kadācit sarvāṅgavyāpakatvena sarvāṅgarogaḥ doṣāntarasambandhe'pi vyādhyavyāptī vātakṛte eva vāyunā yatra nīyante tatra varṣanti meghavat iti vacanāt

20.11.2.18

तथा भ्रमश्च वातिकः स्मृतिमोहरूपः

tathā bhramaśca vātikaḥ smṛtimoharūpaḥ

20.11.2.19

अत्र कस्यचिदङ्गस्य पादादेः शूलादयोऽभिहिता न हस्तादीनां तत्र येऽभिहितास्ते प्रधानभूताः प्रायोभावित्वेन अनुक्तास्तु वातविकाराणाम् अपरिसंख्येयत्वेन ग्राह्याः

atra kasyacidaṅgasya pādādeḥ śūlādayo'bhihitā na hastādīnāṃ tatra ye'bhihitāste pradhānabhūtāḥ prāyobhāvitvena anuktāstu vātavikārāṇām aparisaṃkhyeyatvena grāhyāḥ

20.12.1

वायोरिदमित्यादौ वायोरिदमात्मरूपं स्वरूपम्

vāyoridamityādau vāyoridamātmarūpaṃ svarūpam

20.12.2

अपरिणामीति सहजसिद्धं नान्योपाधिकृतमित्यर्थः

apariṇāmīti sahajasiddhaṃ nānyopādhikṛtamityarthaḥ

20.12.3

कर्मणश्चेति विकृतस्य वायोः कर्मणः

karmaṇaśceti vikṛtasya vāyoḥ karmaṇaḥ

20.12.4

स्वलक्षणमिति आत्मीयं लक्षणम्

svalakṣaṇamiti ātmīyaṃ lakṣaṇam

20.12.4.2

अत्राप्यपरिणामीति सम्बध्यते अपरिणामीति पित्तश्लेष्मसम्बन्धनिरपेक्षं न तु शरीरावयवानपेक्षमिति यतः ब्रूते तं तं शरीरावयवमाविशतः इति अत एव च स्रंसादीनां शरीरावयवापेक्षत्वेन न सर्वदा भावः

atrāpyapariṇāmīti sambadhyate apariṇāmīti pittaśleṣmasambandhanirapekṣaṃ na tu śarīrāvayavānapekṣamiti yataḥ brūte taṃ taṃ śarīrāvayavamāviśataḥ iti ata eva ca sraṃsādīnāṃ śarīrāvayavāpekṣatvena na sarvadā bhāvaḥ

Āyurvedadīpikā