12.8.5.31

ऊर्ध्वं वर्तनम् उद्वर्तनम्

ūrdhvaṃ vartanam udvartanam

12.8.5.32

प्रतिसरणं प्रतीपगमनम्

pratisaraṇaṃ pratīpagamanam

12.8.5.33

विसर्जनं विसर्गः स च पृथङ्नीहारादिभिः सम्बध्यते नीहारः शिशिरसमूहः निर्ह्रादो मेघं विना गर्जितम् अशनिः वज्रभेदोऽग्निः

visarjanaṃ visargaḥ sa ca pṛthaṅnīhārādibhiḥ sambadhyate nīhāraḥ śiśirasamūhaḥ nirhrādo meghaṃ vinā garjitam aśaniḥ vajrabhedo'gniḥ

12.8.5.34

असंघातः अनुत्पादो ऽनुपचयो वा

asaṃghātaḥ anutpādo 'nupacayo vā

12.8.5.35

उपसर्गः मरकादिप्रादुर्भावः

upasargaḥ marakādiprādurbhāvaḥ

12.8.5.36

मेघसूर्येत्यादौ विसर्गः सृष्टिः

meghasūryetyādau visargaḥ sṛṣṭiḥ

12.8.5.37

वायुर् इह देवतारूपोऽभिप्रेतः तेन तस्य भूतलचतुर्युगान्तकरानिलकरणम् अविरुद्धम् एवं यदन्यद् अप्य् अनुपपद्यमानं वायोस् तदपि देवतारूपत्वेनैव समाधेयम्

vāyur iha devatārūpo'bhipretaḥ tena tasya bhūtalacaturyugāntakarānilakaraṇam aviruddham evaṃ yadanyad apy anupapadyamānaṃ vāyos tadapi devatārūpatvenaiva samādheyam

12.8.5.38

सम्प्रति सामान्येन पुनः कुपिताकुपितस्य वायोः स्वरूपमुच्यते स हि भगवानित्यादि

samprati sāmānyena punaḥ kupitākupitasya vāyoḥ svarūpamucyate sa hi bhagavānityādi

12.8.5.39

प्रभवः कारणम्

prabhavaḥ kāraṇam

12.8.5.40

अव्ययः अक्षयः

avyayaḥ akṣayaḥ

12.8.5.41

भूतानाम् इत्युत्तरेण सम्बध्यते

bhūtānām ityuttareṇa sambadhyate

12.8.5.42

मृत्युयमादिभेदाश्चागमे ज्ञेयाः

mṛtyuyamādibhedāścāgame jñeyāḥ

12.8.5.43

सर्वतन्त्राणां सर्वकर्मणां तन्त्रशब्दः कर्मवचनोऽप्यस्ति यदुक्तं वस्तिस्तन्त्राणां कर्मणामित्यर्थः

sarvatantrāṇāṃ sarvakarmaṇāṃ tantraśabdaḥ karmavacano'pyasti yaduktaṃ vastistantrāṇāṃ karmaṇāmityarthaḥ

12.11.1

पित्तान्तर्गत इति वचनेन शरीरे ज्वालादियुक्तवह्निनिषेधेन पित्तोष्मरूपस्य वह्नेः सद्भावं दर्शयति न तु पित्तादभेदं पित्ते नाग्निमान्द्यस्य ग्रहण्यध्याये वक्ष्यमाणत्वात् तथा पित्तहरस्य सर्पिषोऽग्निवर्धनत्वेनोक्तत्वात्

pittāntargata iti vacanena śarīre jvālādiyuktavahniniṣedhena pittoṣmarūpasya vahneḥ sadbhāvaṃ darśayati na tu pittādabhedaṃ pitte nāgnimāndyasya grahaṇyadhyāye vakṣyamāṇatvāt tathā pittaharasya sarpiṣo'gnivardhanatvenoktatvāt

12.11.2

पक्तिमपक्तिमिति अविकृतिविकृतिभेदेन पाचकस्याग्नेः कर्म दर्शनादर्शने नेत्रगतस्यालोचकस्य ऊष्मणो मात्रामात्रत्वं वर्णभेदौ च त्वग्गतस्य भ्राजकस्य भयशौर्यादयो हृदयस्थस्य साधकस्य रञ्जकस्य तु बहिःस्फुटकार्यादर्शनाद् उदाहरणं न

paktimapaktimiti avikṛtivikṛtibhedena pācakasyāgneḥ karma darśanādarśane netragatasyālocakasya ūṣmaṇo mātrāmātratvaṃ varṇabhedau ca tvaggatasya bhrājakasya bhayaśauryādayo hṛdayasthasya sādhakasya rañjakasya tu bahiḥsphuṭakāryādarśanād udāharaṇaṃ na

12.12.1

सोमो जलदेवता यदि वा चन्द्रः

somo jaladevatā yadi vā candraḥ

20.2.1

पूर्वं सामान्येन वातादिजन्या गदा उक्ताः सम्प्रत्यवशिष्टान् केवलवातादिजन्यानभिधातुं महारोगाध्यायोऽभिधीयते

pūrvaṃ sāmānyena vātādijanyā gadā uktāḥ sampratyavaśiṣṭān kevalavātādijanyānabhidhātuṃ mahārogādhyāyo'bhidhīyate

20.3.1

आगन्तोरुक्तस्यापि त्रिशोथीये पुनरिह विशेषेण लक्षणाद्यभिधानार्थमभिधानम्

āgantoruktasyāpi triśothīye punariha viśeṣeṇa lakṣaṇādyabhidhānārthamabhidhānam

20.3.1.2

प्रकृतिरिह स्वभावः

prakṛtiriha svabhāvaḥ

20.3.1.3

मनःशरीरविशेषादिति आगन्तोरपि मनः शरीरं चाधिष्ठानम् एवं निजस्यापि आगन्तुग्रहणेन च मानसोऽपि कामादिर्गृह्यते

manaḥśarīraviśeṣāditi āgantorapi manaḥ śarīraṃ cādhiṣṭhānam evaṃ nijasyāpi āgantugrahaṇena ca mānaso'pi kāmādirgṛhyate

Āyurvedadīpikā