2.4.45.2.2

भावित इति वचनात् प्रयोगेण शरीरभावनायां सत्यां स्त्रीसेवा सम्भवतीति दर्शयति

bhāvita iti vacanāt prayogeṇa śarīrabhāvanāyāṃ satyāṃ strīsevā sambhavatīti darśayati

2.4.45.2.3

आत्मवेगेनेति संकल्पजातेनात्मवेगेन

ātmavegeneti saṃkalpajātenātmavegena

2.4.45.2.4

बालस्य तडागदृष्टान्तेन पुनरपि शुक्रसद्भावं कफप्राधान्यं च दर्शयति वृद्धस्य तु जन्तुजग्धत्वादिदृष्टान्तेन विनष्टस्यापुनर्भावं शुक्रस्य तथाभूयिष्ठतां च दर्शयति

bālasya taḍāgadṛṣṭāntena punarapi śukrasadbhāvaṃ kaphaprādhānyaṃ ca darśayati vṛddhasya tu jantujagdhatvādidṛṣṭāntena vinaṣṭasyāpunarbhāvaṃ śukrasya tathābhūyiṣṭhatāṃ ca darśayati

2.4.45.2.5

ननु तृप्तस्य शरीरबलं भवत्येव तत् किं तृप्तस्य स्त्रियो गन्तुमसामर्थ्यम् इत्याह देहेत्यादि

nanu tṛptasya śarīrabalaṃ bhavatyeva tat kiṃ tṛptasya striyo gantumasāmarthyam ityāha dehetyādi

2.4.45.2.6

एतेन सत्यपि तृप्तिजनिते बले क्षयादिना देहमनसोर् उपहतत्वाद्धर्षो न भवति हर्षाभावाद् व्यवायशक्तिर् न भवतीत्युक्तं भवति

etena satyapi tṛptijanite bale kṣayādinā dehamanasor upahatatvāddharṣo na bhavati harṣābhāvād vyavāyaśaktir na bhavatītyuktaṃ bhavati

2.4.49.2.1

सम्प्रति सम्भवति शुक्रं यथा देहे स्थितं यथा च प्रवर्तते तदाह रस इत्यादि

samprati sambhavati śukraṃ yathā dehe sthitaṃ yathā ca pravartate tadāha rasa ityādi

2.4.49.2.2

इक्ष्वादिदृष्टान्तत्रयेणानतिप्रयत्नाल्पप्रयत्नमहाप्रयत्नवाह्यशुक्रान् पुरुषान् यथाक्रमं दर्शयति

ikṣvādidṛṣṭāntatrayeṇānatiprayatnālpaprayatnamahāprayatnavāhyaśukrān puruṣān yathākramaṃ darśayati

2.4.49.2.3

संस्पर्शन इति संस्पर्शनवति तेन केशादौ संस्पर्शनाव्याप्तेः शुक्रमपि नास्तीति दर्शयति

saṃsparśana iti saṃsparśanavati tena keśādau saṃsparśanāvyāpteḥ śukramapi nāstīti darśayati

2.4.49.2.4

स्त्रीपुरुषसंयोगो मिश्रीभावः

strīpuruṣasaṃyogo miśrībhāvaḥ

2.4.49.2.5

चेष्टा व्यवायचेष्टा संकल्पो योषिदनुरागः पीडनं नारीपुरुषयोः परस्परसम्मूर्छनम् अत्र च नारीपुरुषसंयोगः प्रधानं कारणं तत्सहकारीणि चेष्टादीनि

ceṣṭā vyavāyaceṣṭā saṃkalpo yoṣidanurāgaḥ pīḍanaṃ nārīpuruṣayoḥ parasparasammūrchanam atra ca nārīpuruṣasaṃyogaḥ pradhānaṃ kāraṇaṃ tatsahakārīṇi ceṣṭādīni

2.4.49.2.6

आर्द्रपटदृष्टान्तेनाश्रयानुपघातेन शुक्रस्रवणं दर्शयति

ārdrapaṭadṛṣṭāntenāśrayānupaghātena śukrasravaṇaṃ darśayati

2.4.49.2.7

अपरमपि शुक्रप्रवृत्तिहेतुमाह हर्षाद् इत्यादि

aparamapi śukrapravṛttihetumāha harṣād ityādi

2.4.49.2.8

हर्षः संकल्पपूर्वकशुक्रोद्रेकध्वजोच्छ्रायादिकरीच्छा

harṣaḥ saṃkalpapūrvakaśukrodrekadhvajocchrāyādikarīcchā

2.4.49.2.9

तर्षः वनिताभिलाषः

tarṣaḥ vanitābhilāṣaḥ

2.4.49.2.10

सरत्वम् अस्थैर्यम्

saratvam asthairyam

2.4.49.2.11

अणुप्रवणभावः अणुत्वे सति बहिर्निर्गमनस्वभावः

aṇupravaṇabhāvaḥ aṇutve sati bahirnirgamanasvabhāvaḥ

2.4.49.2.12

द्रुतत्वान् मारुतस्य चेति शुक्रप्रेरकस्य वायोर् अभिद्रवणशीलत्वाद् इत्यर्थः

drutatvān mārutasya ceti śukraprerakasya vāyor abhidravaṇaśīlatvād ityarthaḥ

2.4.49.2.13

एते च यद्यपि हेतवस्तथापि प्राधान्यात् प्रथमप्रतिपादितस्त्रीपुरुषसंयोगादिरूपहेतूनां समष्टौ नैवामी गणिताः

ete ca yadyapi hetavastathāpi prādhānyāt prathamapratipāditastrīpuruṣasaṃyogādirūpahetūnāṃ samaṣṭau naivāmī gaṇitāḥ

2.4.49.2.14

चरत इति नानामानुषपश्वादिजातिषु भ्रमतः

carata iti nānāmānuṣapaśvādijātiṣu bhramataḥ

2.4.49.2.15

विश्वरूपस्येति आत्मनः

viśvarūpasyeti ātmanaḥ

Āyurvedadīpikā