1.4.62.2.3

ते हित्वेत्यादौ धर्मार्थं क्रियमाणचिकित्सा महाफलत्वेन काञ्चनराशितुल्या इतरा त्व् असारकल्पा पांशुराशितुल्या

te hitvetyādau dharmārthaṃ kriyamāṇacikitsā mahāphalatvena kāñcanarāśitulyā itarā tv asārakalpā pāṃśurāśitulyā

1.4.62.2.4

वैवस्वतक्षयमिति यमगृहम्

vaivasvatakṣayamiti yamagṛham

1.4.65.1

संग्रहे रत्नरसायनमिति हेमादिरत्नसंयुक्तं रसायनम्

saṃgrahe ratnarasāyanamiti hemādiratnasaṃyuktaṃ rasāyanam

1.4.65.2

आयुर्वेदसमुत्थाने प्रकाशिततया दिव्यौषधिविध्यादि यदुवाच ब्रह्मचारिभ्योऽमरेश्वरः तत् संप्रकाशितम् इति योजना

āyurvedasamutthāne prakāśitatayā divyauṣadhividhyādi yaduvāca brahmacāribhyo'mareśvaraḥ tat saṃprakāśitam iti yojanā

2.1.2.1

स्वस्थोर्जस्करत्वसामान्यात् रसायनमनु वाजीकरणं वाच्यं तत्रापि वाजीकरणे प्रवृत्त्युपदर्शकप्रकरणयुक्तत्वाद् आदौ संयोगशरमूलीय उच्यते

svasthorjaskaratvasāmānyāt rasāyanamanu vājīkaraṇaṃ vācyaṃ tatrāpi vājīkaraṇe pravṛttyupadarśakaprakaraṇayuktatvād ādau saṃyogaśaramūlīya ucyate

2.1.2.1.2

संयोगः शरमूलानाम् अस्मिन्न् अस्तीति संयोगशरमूलीयः

saṃyogaḥ śaramūlānām asminn astīti saṃyogaśaramūlīyaḥ

2.1.4.1.1

अवाजी वाजीवात्यर्थं मैथुने शक्तः क्रियते येन तद् वाजीकरणम्

avājī vājīvātyarthaṃ maithune śaktaḥ kriyate yena tad vājīkaraṇam

2.1.4.1.2

उक्तं हि वाजीवातिबलो येन यात्यप्रतिहतः स्त्रियम् इत्यादि

uktaṃ hi vājīvātibalo yena yātyapratihataḥ striyam ityādi

2.1.4.1.3

अन्विच्छेदिति रसायनान्महाफलात् तदपेक्षयाल्पफलं वाजीकरणं पश्चाद् इच्छेत्

anvicchediti rasāyanānmahāphalāt tadapekṣayālpaphalaṃ vājīkaraṇaṃ paścād icchet

2.1.4.1.4

पुरुष इति पदेन तरुणपुरुषग्राहिणा बालवृद्धौ निषिद्धव्यवायौ निराकरोति

puruṣa iti padena taruṇapuruṣagrāhiṇā bālavṛddhau niṣiddhavyavāyau nirākaroti

2.1.4.1.5

उक्तं हि

uktaṃ hi

2.1.4.1.5.2

अतिबालो ह्य् असंपूर्णसर्वधातुः स्त्रियो व्रजन्

atibālo hy asaṃpūrṇasarvadhātuḥ striyo vrajan

2.1.4.1.5.3

उपतप्येत सहसा तडागमिव काजलम्

upatapyeta sahasā taḍāgamiva kājalam

2.1.4.1.6

शुष्कं रूक्षं यथा काष्ठं जन्तुजग्धं विजर्जरम्

śuṣkaṃ rūkṣaṃ yathā kāṣṭhaṃ jantujagdhaṃ vijarjaram

2.1.4.1.6.2

स्पृष्टमाशु विशीर्येत तथा वृद्धः स्त्रियो व्रजन् इति

spṛṣṭamāśu viśīryeta tathā vṛddhaḥ striyo vrajan iti

2.1.4.1.7

नित्यम् इत्यनेन न रसायनवत् संप्रयोगो वृष्यस्य किंत्व् आहारवत् सर्वदोषयोग इति दर्शयति

nityam ityanena na rasāyanavat saṃprayogo vṛṣyasya kiṃtv āhāravat sarvadoṣayoga iti darśayati

2.1.4.1.8

आत्मवानित्यनेन दुरात्मनो वृष्यकरणं निषेधति स हि वृष्योपयोगादुपचितधातुः सन्न् अगम्यागमनमपि कुर्यात्

ātmavānityanena durātmano vṛṣyakaraṇaṃ niṣedhati sa hi vṛṣyopayogādupacitadhātuḥ sann agamyāgamanamapi kuryāt

2.1.4.1.9

धर्मादयो वृष्यायत्ता एव यथा भवन्ति तदाह पुत्रस्येत्यादि

dharmādayo vṛṣyāyattā eva yathā bhavanti tadāha putrasyetyādi

2.1.4.1.10

आयतनं कारणम्

āyatanaṃ kāraṇam

2.1.4.1.11

एते गुणा इति धर्मादयः वृष्यप्रयोगजनितः पुत्रो धर्मादीन् पितुः सम्पादयतीत्यर्थः

ete guṇā iti dharmādayaḥ vṛṣyaprayogajanitaḥ putro dharmādīn pituḥ sampādayatītyarthaḥ

Āyurvedadīpikā