1.4.5.1

असुखानुबन्धमिति रोगरूपम् असुखम् अनुबध्नातीत्यसुखानुबन्धम्

asukhānubandhamiti rogarūpam asukham anubadhnātītyasukhānubandham

1.4.5.2

मूलमिति कारणम्

mūlamiti kāraṇam

1.4.5.3

कृतः प्रजानामनुग्रह इति ग्रामे स्थित्वा आयुर्वेदोक्तारोग्यसाधनधर्मादिप्रकाशनेन प्रजानुग्रहः कृत एवेत्यर्थः

kṛtaḥ prajānāmanugraha iti grāme sthitvā āyurvedoktārogyasādhanadharmādiprakāśanena prajānugrahaḥ kṛta evetyarthaḥ

1.4.5.4

अयं शब्द उभाभ्यां कालशब्दाभ्यां योजनीयः

ayaṃ śabda ubhābhyāṃ kālaśabdābhyāṃ yojanīyaḥ

1.4.5.5

प्रजापतये ब्रह्मेति छेदः

prajāpataye brahmeti chedaḥ

1.4.5.6

प्रजानाम् अल्पादिकम् आयुर्मत्त्वेति योजना

prajānām alpādikam āyurmattveti yojanā

1.4.5.7

अल्पत्वात् आयुष इति शेषः

alpatvāt āyuṣa iti śeṣaḥ

1.4.5.8

अल्पस्तपःप्रभृतीनां संचयोऽस्मिन् अल्पे आयुषि तत् तथा

alpastapaḥprabhṛtīnāṃ saṃcayo'smin alpe āyuṣi tat tathā

1.4.5.9

प्रतिशब्दो मैत्र्यादिभिः प्रत्येकं सम्बध्यते

pratiśabdo maitryādibhiḥ pratyekaṃ sambadhyate

1.4.5.10

अथशब्दश् चाधिकारे

athaśabdaś cādhikāre

1.4.5.11

तेन मैत्रीकारुण्यादीन्यधिकृत्य यं ब्रह्मा प्रजापतयेऽदात् तमनुश्रोतुम् अर्हतेति योजना

tena maitrīkāruṇyādīnyadhikṛtya yaṃ brahmā prajāpataye'dāt tamanuśrotum arhateti yojanā

1.4.5.12

यद्यपि च ऋषयो भरद्वाजद्वारा इन्द्रादधिगतायुर्वेदाः तथापि ग्राम्यवासकृतमनोग्लान्या न तथा स्फुटार्थो वर्तत इति शङ्कया पुनरिन्द्रस् तानुपदिशति

yadyapi ca ṛṣayo bharadvājadvārā indrādadhigatāyurvedāḥ tathāpi grāmyavāsakṛtamanoglānyā na tathā sphuṭārtho vartata iti śaṅkayā punarindras tānupadiśati

1.4.6.1

महाश्रावणी अलम्बुषा

mahāśrāvaṇī alambuṣā

1.4.6.2

अतिच्छत्रा मधुरिका

aticchatrā madhurikā

1.4.7.1

ब्रह्मसुवर्चलाप्रभृतयो यथोक्तलक्षणा दिव्यौषधयो नातिप्रसिद्धाः

brahmasuvarcalāprabhṛtayo yathoktalakṣaṇā divyauṣadhayo nātiprasiddhāḥ

1.4.7.2

आदित्यपर्णी सूर्यावर्तमेव देशविशेषजातं केचिद् वर्णयन्ति

ādityaparṇī sūryāvartameva deśaviśeṣajātaṃ kecid varṇayanti

1.4.7.3

अश्वबलेति ज्ञायत इति ऋषिभिरेवानेन नाम्ना ज्ञायते नलौकिकैः लोकाप्रसिद्धत्वात्

aśvabaleti jñāyata iti ṛṣibhirevānena nāmnā jñāyate nalaukikaiḥ lokāprasiddhatvāt

1.4.7.4

सोम इव वर्धते हीयत इति यथासोमवृद्धिक्षयौ तथा तत्कालमेव तस्य वृद्धिक्षयौ भवतः

soma iva vardhate hīyata iti yathāsomavṛddhikṣayau tathā tatkālameva tasya vṛddhikṣayau bhavataḥ

1.4.7.5

प्रलीयत इति द्रुतो भवति अन्ये तु मूर्छतीति वर्णयन्ति

pralīyata iti druto bhavati anye tu mūrchatīti varṇayanti

1.4.7.6

प्रत्यवस्थापनमिति आहारसेवायां योज्यम् इत्यर्थः

pratyavasthāpanamiti āhārasevāyāṃ yojyam ityarthaḥ

Āyurvedadīpikā