22.18.2.1.2

घोरोपद्रवयुक्तेति पीडाकरोपद्रववती

ghoropadravayukteti pīḍākaropadravavatī

12.41.1.1

एतच्छास्त्रसंस्कारोपपत्त्युपदर्शनपूर्वकं शास्त्रस्य संस्कारकौ चरकदृढबलौ दर्शयन्नाह दृढबलः विस्तारयतीत्यादि

etacchāstrasaṃskāropapattyupadarśanapūrvakaṃ śāstrasya saṃskārakau carakadṛḍhabalau darśayannāha dṛḍhabalaḥ vistārayatītyādi

12.41.1.2

यस्माच्छास्त्रे प्रथममतिविस्तारतया क्वचिल्लेशोक्त्या च प्रतिपादितेषु न सम्यगर्थावगमः तेन तदतिविस्तरलेशोक्तदोषनिरासार्थं संस्कर्ता युज्यते अतः तन्त्रोत्तमम् इदं चरकेण संस्कृतम्

yasmācchāstre prathamamativistāratayā kvacilleśoktyā ca pratipāditeṣu na samyagarthāvagamaḥ tena tadativistaraleśoktadoṣanirāsārthaṃ saṃskartā yujyate ataḥ tantrottamam idaṃ carakeṇa saṃskṛtam

12.41.1.3

पूर्वग्रन्थस्य चातीव विस्तरत्वादिना तन्त्राभिधानं पूर्वश्रोतृजनाभिप्रायादेव बोद्धव्यम् इदानींतनश्रोतृपुरुषाभिप्रायेण तु संस्कर्तुः संस्कारो ज्ञेयः

pūrvagranthasya cātīva vistaratvādinā tantrābhidhānaṃ pūrvaśrotṛjanābhiprāyādeva boddhavyam idānīṃtanaśrotṛpuruṣābhiprāyeṇa tu saṃskartuḥ saṃskāro jñeyaḥ

12.41.1.4

उक्तं च संक्षेपोक्तम् अतिहन्ति विस्तरोक्तं न गृह्यते

uktaṃ ca saṃkṣepoktam atihanti vistaroktaṃ na gṛhyate

12.41.1.4.2

संक्षेपविस्तरौ हित्वा संस्कुर्याच्छास्त्रम् आदितः

saṃkṣepavistarau hitvā saṃskuryācchāstram āditaḥ

12.41.1.4.3

इति

iti

12.41.1.5

पुराणं च पुनर्नवम् इति विस्तारसंक्षेपादिना पुनर्नवं कुरुते

purāṇaṃ ca punarnavam iti vistārasaṃkṣepādinā punarnavaṃ kurute

12.41.1.6

चरकसंस्कारापूर्णतां दर्शयन् दृढबल आह तत्त्वित्यादि

carakasaṃskārāpūrṇatāṃ darśayan dṛḍhabala āha tattvityādi

12.41.1.7

तृतीयो भागस्त्रिभागः

tṛtīyo bhāgastribhāgaḥ

12.41.1.8

त्रिभागासंपूर्णता चेयम् अदूरान्तरतयोक्ता तेन दृढबलप्रतिपादितैकचत्वारिंशदध्यायानां न सविंशाध्यायशतत्रिभागता युज्यते इति नोद्भावनीयम्

tribhāgāsaṃpūrṇatā ceyam adūrāntaratayoktā tena dṛḍhabalapratipāditaikacatvāriṃśadadhyāyānāṃ na saviṃśādhyāyaśatatribhāgatā yujyate iti nodbhāvanīyam

12.41.1.9

आत्मनः पञ्चनदपुरभवत्वेन श्रेष्ठप्रदेशभवत्वं दर्शयति

ātmanaḥ pañcanadapurabhavatvena śreṣṭhapradeśabhavatvaṃ darśayati

12.41.1.10

आत्मनः संस्कारे तन्त्रान्तरानीतार्थेन संस्कारं दर्शयन्नाह कृत्वा बहुभ्य इत्यादि

ātmanaḥ saṃskāre tantrāntarānītārthena saṃskāraṃ darśayannāha kṛtvā bahubhya ityādi

12.41.1.11

तन्त्रेभ्यः सुश्रुतविदेहादितन्त्रेभ्यः

tantrebhyaḥ suśrutavidehāditantrebhyaḥ

12.41.1.12

विशेषस्य चरकोक्तार्थाद् अतिरिक्तरूपस्य उञ्छशिलरूप उच्चयो विशेषोञ्छशिलोच्चयः तमन्यतन्त्रेभ्यः कृत्वा सप्तदशौषधाध्यायसिद्धिकल्पैर् इदम् अन्यूनशब्दार्थं तन्त्रदोषविवर्जितं षड्विंशत्तन्त्रयुक्तिभिर् भूषितम् अपूरयद् दृढबल इति योजना

viśeṣasya carakoktārthād atiriktarūpasya uñchaśilarūpa uccayo viśeṣoñchaśiloccayaḥ tamanyatantrebhyaḥ kṛtvā saptadaśauṣadhādhyāyasiddhikalpair idam anyūnaśabdārthaṃ tantradoṣavivarjitaṃ ṣaḍviṃśattantrayuktibhir bhūṣitam apūrayad dṛḍhabala iti yojanā

12.41.1.13

तत्र भूमिपतितानाम् अणूनां धान्यादिबीजानां शोधन्या संहरणम् उञ्छः प्रविरलस्य तु कणिशादिरूपतया पतितस्य चयनं शिलः

tatra bhūmipatitānām aṇūnāṃ dhānyādibījānāṃ śodhanyā saṃharaṇam uñchaḥ praviralasya tu kaṇiśādirūpatayā patitasya cayanaṃ śilaḥ

12.41.1.14

एतेन तन्त्रेषु यत्सारभूतं तच्चरकाचार्यैः संगृहीतं मया तु उर्वरितं परिशिष्टं कृत्वा पूरितम् इति दर्शयति

etena tantreṣu yatsārabhūtaṃ taccarakācāryaiḥ saṃgṛhītaṃ mayā tu urvaritaṃ pariśiṣṭaṃ kṛtvā pūritam iti darśayati

12.41.1.15

अन्यूनशब्दम् अन्यूनार्थं चेति अन्यूनशब्दार्थम्

anyūnaśabdam anyūnārthaṃ ceti anyūnaśabdārtham

12.41.1.16

तन्त्रदोषाश्चतुर्दश पुनरुक्तं दुष्प्रणीतसूत्रसंग्रहम् अक्रमं इत्यादिना रोगभिषग्जितीयोक्तास् तैर् वर्जितम्

tantradoṣāścaturdaśa punaruktaṃ duṣpraṇītasūtrasaṃgraham akramaṃ ityādinā rogabhiṣagjitīyoktās tair varjitam

12.41.1.17

तन्त्रयुक्तिभिर् इति वक्ष्यमाणतन्त्रयुक्तिभिः

tantrayuktibhir iti vakṣyamāṇatantrayuktibhiḥ

Āyurvedadīpikā