22.14.2.3

संतप्तः स हीति अब्धातुः संतप्तः

saṃtaptaḥ sa hīti abdhātuḥ saṃtaptaḥ

22.14.2.4

संतप्तं हि इति पाठपक्षे पित्तमेव जनयेदिति योज्यम्

saṃtaptaṃ hi iti pāṭhapakṣe pittameva janayediti yojyam

22.14.2.5

यदाब्धातुर् जनयति तदा पित्तसंतप्त एव जनयतीति पित्तस्यैव कर्तृत्वम्

yadābdhātur janayati tadā pittasaṃtapta eva janayatīti pittasyaiva kartṛtvam

22.15.2.1

तृष्णेत्यादिनामजाम् आह

tṛṣṇetyādināmajām āha

22.15.2.2

आमशब्देन चेह लक्षणया आमसमानचिकित्सित आमसमानलक्षणश् च कफो ऽपि गृह्यते

āmaśabdena ceha lakṣaṇayā āmasamānacikitsita āmasamānalakṣaṇaś ca kapho 'pi gṛhyate

22.15.2.3

तेनामप्रभवाया व्युत्पादनेन कफजापि सुश्रुतोक्ता गृहीतैवेह साप्याग्नेयेत्यनेन पूर्वपरिज्ञातं सर्वासां वातपित्तजन्यत्वं समुन्नयति

tenāmaprabhavāyā vyutpādanena kaphajāpi suśrutoktā gṛhītaiveha sāpyāgneyetyanena pūrvaparijñātaṃ sarvāsāṃ vātapittajanyatvaṃ samunnayati

22.15.2.4

वातश्च तृष्णाकारणत्वेनोक्तोऽप्यत्राप्रधानं पित्तमेव ये प्रधानम् इतीह वाताकथनाद् उन्नीयते

vātaśca tṛṣṇākāraṇatvenokto'pyatrāpradhānaṃ pittameva ye pradhānam itīha vātākathanād unnīyate

22.15.2.5

अन्यत्राप्युक्तं दर्शनपक्तिरूष्मा च क्षुत्तृष्णा देहमार्दवम्

anyatrāpyuktaṃ darśanapaktirūṣmā ca kṣuttṛṣṇā dehamārdavam

22.15.2.6

प्रभाप्रसादौ मेधा च पित्तकर्माविकारजम् इति

prabhāprasādau medhā ca pittakarmāvikārajam iti

22.15.2.7

आमपित्तजनितत्वाद् इति आमावरोधवृद्धपित्तजनितत्वाद् इत्यर्थः

āmapittajanitatvād iti āmāvarodhavṛddhapittajanitatvād ityarthaḥ

22.16.2.1

देहो रसज इत्यादिना क्षयजाम् आह

deho rasaja ityādinā kṣayajām āha

22.16.2.2

आहाररसात् सर्वधातुपोषको धातुरस उत्पद्यते स च रसो देहपोषको ऽम्बुभव इति आप्य इत्यर्थः

āhārarasāt sarvadhātupoṣako dhāturasa utpadyate sa ca raso dehapoṣako 'mbubhava iti āpya ityarthaḥ

22.16.2.3

तस्य क्षयादिति रसक्षयात् तृष्यते रसक्षयाद् अम्बुक्षयो भवति तेन चाम्बुक्षयेण पुरुषः पानीयप्रार्थनारूपतृष्णया युक्तो भवतीति युक्तम् इति दर्शयति

tasya kṣayāditi rasakṣayāt tṛṣyate rasakṣayād ambukṣayo bhavati tena cāmbukṣayeṇa puruṣaḥ pānīyaprārthanārūpatṛṣṇayā yukto bhavatīti yuktam iti darśayati

22.16.2.4

उक्तं हि सुश्रुते दोषधातुमलक्षीणो बलक्षीणोऽपि मानवः

uktaṃ hi suśrute doṣadhātumalakṣīṇo balakṣīṇo'pi mānavaḥ

22.16.2.5

स्वयोनिवर्धनं यत् तद् अन्नपानं प्रकाङ्क्षति इति इहापि चोक्तं तस्य क्षयाच्च तृष्येद्धि इति

svayonivardhanaṃ yat tad annapānaṃ prakāṅkṣati iti ihāpi coktaṃ tasya kṣayācca tṛṣyeddhi iti

22.17.2.1

भवतीत्यादिनोपसर्गजाम् आह

bhavatītyādinopasargajām āha

22.17.2.2

उपसर्गादिति ज्वराद्युपद्रवात् ज्वराद्युपद्रवरूपतयेति यावत्

upasargāditi jvarādyupadravāt jvarādyupadravarūpatayeti yāvat

22.17.2.3

कष्टेति कष्टसाध्या

kaṣṭeti kaṣṭasādhyā

22.17.2.4

एवं प्राक्सूत्रितवातपित्तामाम्बुक्षयोपसर्गात्मिकाः पञ्च तृष्णा व्याहृताः अत्रैव सुश्रुतोक्ता कफजा आमजायाम् अवरुद्धा क्षतजा उपसर्गात्मिकायाम् अवरुद्धा अन्नजा चामजायाम् एवान्तर्भावनीया

evaṃ prāksūtritavātapittāmāmbukṣayopasargātmikāḥ pañca tṛṣṇā vyāhṛtāḥ atraiva suśrutoktā kaphajā āmajāyām avaruddhā kṣatajā upasargātmikāyām avaruddhā annajā cāmajāyām evāntarbhāvanīyā

22.18.2.1

इदानीं तृष्णानामसाध्यतालक्षणम् आह सर्वास्त्वित्यादि

idānīṃ tṛṣṇānāmasādhyatālakṣaṇam āha sarvāstvityādi

Āyurvedadīpikā