1.7.6.18

एवं भूयश्च इत्यादिना धीराः इत्यन्तेन निमित्तानुरूपविकृतिविशेषस्य कार्यविशेषं मरणलक्षणम् अभिधाय पुनः सामान्येनानिमित्ताया धर्मान्तरमाह याम् अधिकृत्येत्यादि

evaṃ bhūyaśca ityādinā dhīrāḥ ityantena nimittānurūpavikṛtiviśeṣasya kāryaviśeṣaṃ maraṇalakṣaṇam abhidhāya punaḥ sāmānyenānimittāyā dharmāntaramāha yām adhikṛtyetyādi

1.7.6.19

पुरुषसंश्रयाणीति विशेषणेन पुरुषानाश्रितदूतादिरिष्टे नावश्यम् अनिमित्ततास्तीति दर्शयति

puruṣasaṃśrayāṇīti viśeṣaṇena puruṣānāśritadūtādiriṣṭe nāvaśyam animittatāstīti darśayati

1.7.6.20

यतो दूताधिकारादौ यानि रिष्टानि तानि दृश्यमाननिमित्तान्य् अप्य् आगमादेव रिष्टत्वेनावधार्यन्ते

yato dūtādhikārādau yāni riṣṭāni tāni dṛśyamānanimittāny apy āgamādeva riṣṭatvenāvadhāryante

1.7.6.21

यथा मुक्तकेशे ऽथवा नग्ने रुदत्यप्रयतेऽथवा

yathā muktakeśe 'thavā nagne rudatyaprayate'thavā

1.7.6.21.2

भिषगभ्यागतं दृष्ट्वा दूतं मरणमादिशेत्

bhiṣagabhyāgataṃ dṛṣṭvā dūtaṃ maraṇamādiśet

1.7.6.21.3

इति

iti

1.7.6.22

अत्र च भिषजो मुक्तकेशवचनाद् दृश्यत एव कारणं तथा दूतागमने चातुरस्य प्रेरणादि कारणमस्त्येव तेनानिमित्तत्वम् आतुराश्रयिरिष्ट एव

atra ca bhiṣajo muktakeśavacanād dṛśyata eva kāraṇaṃ tathā dūtāgamane cāturasya preraṇādi kāraṇamastyeva tenānimittatvam āturāśrayiriṣṭa eva

1.7.6.23

अन्ये तु एवंभूतवैद्यदूतसमागमः परिहर्तव्यत्वेन ज्ञातः सन् यदा दैवाद्भवति तदा दैवनिमित्तः सन् रिष्टं भवति तेन सर्वरिष्टव्यापिकैवेयम् अनिमित्तता भूयश्चेत्यादिग्रन्थेन तु प्रेतलिङ्गानुरूपां विकृतिं भूय आयुषोऽन्तर्गतस्य ज्ञानार्थम् उपदिशन्ति तथा पुरुषसंश्रयाणि भूय उपदेक्ष्यन्ते पुरुषा नाश्रयाणि तु स्वल्पग्रन्थेनोपदेक्ष्यन्ते इति व्याख्यानयन्ति

anye tu evaṃbhūtavaidyadūtasamāgamaḥ parihartavyatvena jñātaḥ san yadā daivādbhavati tadā daivanimittaḥ san riṣṭaṃ bhavati tena sarvariṣṭavyāpikaiveyam animittatā bhūyaścetyādigranthena tu pretaliṅgānurūpāṃ vikṛtiṃ bhūya āyuṣo'ntargatasya jñānārtham upadiśanti tathā puruṣasaṃśrayāṇi bhūya upadekṣyante puruṣā nāśrayāṇi tu svalpagranthenopadekṣyante iti vyākhyānayanti

1.7.6.24

इत्युद्देश इन्द्रियस्थानार्थोद्देश इत्यर्थः

ityuddeśa indriyasthānārthoddeśa ityarthaḥ

1.2.1

पूर्वस्थानोक्तलक्षणाभावेनावधारितायुष्मद्भावेन चिकित्सा धर्मार्थयशस्करी कर्तव्येत्यनन्तरं चिकित्साभिधायकं स्थानम्

cikitsā dharmārthayaśaskarī kartavyetyanantaraṃ cikitsābhidhāyakaṃ sthānam ucyate

1.2.2

रसायनवाजीकरणसाधनमपि यथा चिकित्सोच्यते तथानन्तरम् एव वक्ष्यति

rasāyanavājīkaraṇasādhanamapi yathā cikitsocyate tathānantaram eva vakṣyati

1.2.3

तत्रापि ज्वरादिचिकित्सायाः प्राग्रसायनवाजीकरणयोर् महाफलत्वेनादाव् अभिधानम्

tatrāpi jvarādicikitsāyāḥ prāgrasāyanavājīkaraṇayor mahāphalatvenādāv abhidhānam

1.2.4

तयोरपि च रसायनमेव वर्षसहस्रायुष्ट्वादिकारणतया महाफलम् इति तद् अभिधीयते तत्रापि चाभयामलकीयश् चिकित्सास्थानार्थसूत्राभिधायकतयाग्रे

tayorapi ca rasāyanameva varṣasahasrāyuṣṭvādikāraṇatayā mahāphalam iti tad abhidhīyate tatrāpi cābhayāmalakīyaś cikitsāsthānārthasūtrābhidhāyakatayāgre

1.4.1.1

तत्रादौ व्यवहारार्थं स्थानाभिधेयस्य भेषजस्य पर्यायानाह चिकित्सितम् इत्यादि

tatrādau vyavahārārthaṃ sthānābhidheyasya bheṣajasya paryāyānāha cikitsitam ityādi

1.4.1.2

करोति चैवमादौ प्रधानाभिधेयपर्यायाभिधानं यथानिदाने हेतुरूपादिपर्यायकथनम्

karoti caivamādau pradhānābhidheyaparyāyābhidhānaṃ yathānidāne heturūpādiparyāyakathanam

1.4.1.3

एतच्च पर्यायाभिधानं प्राधान्येन चतुष्पादस्यैव भेषजस्य यदुक्तं चतुष्पादं षोडशकलं भेषजमिति भिषजो भाषन्ते इति

etacca paryāyābhidhānaṃ prādhānyena catuṣpādasyaiva bheṣajasya yaduktaṃ catuṣpādaṃ ṣoḍaśakalaṃ bheṣajamiti bhiṣajo bhāṣante iti

1.4.1.4

एवंभूतभेषजाङ्गरूपतया तु स्थावरजङ्गमद्रव्यरूपस्य भेषजस्य भेषजत्वमेवान्तरव्यवहारकृतं ज्ञेयम्

evaṃbhūtabheṣajāṅgarūpatayā tu sthāvarajaṅgamadravyarūpasya bheṣajasya bheṣajatvamevāntaravyavahārakṛtaṃ jñeyam

1.4.1.5

प्रायश्चित्तम् इति भेषजसंज्ञा प्रायश्चित्तवद् भेषजस्याधर्मकार्यव्याधिहरत्वेन

prāyaścittam iti bheṣajasaṃjñā prāyaścittavad bheṣajasyādharmakāryavyādhiharatvena

1.4.2.1

द्वैविध्यं विवृणोति स्वस्थस्येत्यादि

dvaividhyaṃ vivṛṇoti svasthasyetyādi

1.4.2.2

किंचिदिति न सर्वम्

kiṃciditi na sarvam

Āyurvedadīpikā