1.155.3.6

एतस्यैव मोक्षस्येतरपुरुषाज्ञेयतां दर्शयति ज्ञानमित्यादि

etasyaiva mokṣasyetarapuruṣājñeyatāṃ darśayati jñānamityādi

1.155.3.7

ब्रह्मविदामेवात्र मनः प्रत्येति नाज्ञानाम् अहङ्कारादिवासनागृहीतानाम् इत्यर्थः

brahmavidāmevātra manaḥ pratyeti nājñānām ahaṅkārādivāsanāgṛhītānām ityarthaḥ

2.2.1

पूर्वाध्याये शरीरस्यादिसर्ग आध्यात्मिको नैष्ठिकमोक्षरूपचिकित्सोपयुक्त उक्तः संप्रति गर्भादिरूपं सर्गम् अभिधातुम् अतुल्यगोत्रीयो ऽभिधीयते

pūrvādhyāye śarīrasyādisarga ādhyātmiko naiṣṭhikamokṣarūpacikitsopayukta uktaḥ saṃprati garbhādirūpaṃ sargam abhidhātum atulyagotrīyo 'bhidhīyate

1.7.6.1

निमित्तानुरूपेति निमित्तसदृशी

nimittānurūpeti nimittasadṛśī

1.7.6.2

तदेव स्फोटयति निमित्तार्थानुकारिणी

tadeva sphoṭayati nimittārthānukāriṇī

1.7.6.3

निमित्तस्य योऽर्थः कार्यजननरूपः कार्यबोधनरूपो वा तमनुकरोतीति निमित्तार्थानुकारिणी

nimittasya yo'rthaḥ kāryajananarūpaḥ kāryabodhanarūpo vā tamanukarotīti nimittārthānukāriṇī

1.7.6.4

रिष्टाख्या हि विकृतिर्मरणे तस्यैवावबोधने वा निमित्तं भवति

riṣṭākhyā hi vikṛtirmaraṇe tasyaivāvabodhane vā nimittaṃ bhavati

1.7.6.5

अपरमपि निमित्तानुरूपाया विकृतेर् विशेषमाह तामित्यादि

aparamapi nimittānurūpāyā vikṛter viśeṣamāha tāmityādi

1.7.6.6

अनिमित्तामिति तदात्वेऽनुपलभ्यमाननिमित्तां न तु पुनः सर्वथैवाहेतुकीं यत आयुषः क्षयनिमित्ताम् इत्यनन्तरमस्य विशेषणं कथयिष्यति रिष्टस्य हि न रौक्ष्यादिना शरीरसंबन्धादि निमित्तम् उपलभ्यते

animittāmiti tadātve'nupalabhyamānanimittāṃ na tu punaḥ sarvathaivāhetukīṃ yata āyuṣaḥ kṣayanimittām ityanantaramasya viśeṣaṇaṃ kathayiṣyati riṣṭasya hi na raukṣyādinā śarīrasaṃbandhādi nimittam upalabhyate

1.7.6.7

यद्वा आयुःक्षयरूपं यन्निमित्तं तद्विद्यमानमपि नान्यैरुपलभ्यते किंतु तदेव हि रिष्टादुन्नीयते तेन अव्यक्तनिमित्तत्वम् इहानिमित्तत्वं ज्ञेयम्

yadvā āyuḥkṣayarūpaṃ yannimittaṃ tadvidyamānamapi nānyairupalabhyate kiṃtu tadeva hi riṣṭādunnīyate tena avyaktanimittatvam ihānimittatvaṃ jñeyam

1.7.6.8

अत्र गतायुष्ट्वमेव सकलपुरुषसंश्रितरिष्टव्यापकं कारणं साधु

atra gatāyuṣṭvameva sakalapuruṣasaṃśritariṣṭavyāpakaṃ kāraṇaṃ sādhu

1.7.6.9

यत्तु वक्ष्यति क्रियापथमतिक्रान्ताः केवलं देहमाश्रिताः

yattu vakṣyati kriyāpathamatikrāntāḥ kevalaṃ dehamāśritāḥ

1.7.6.10

चिह्नं कुर्वन्ति यद्दोषास् तदरिष्टं प्रचक्षते इति तद्दूतादिगतरिष्टाव्यापकतया पुरुषाश्रयिरिष्टमात्राभिप्रायेण ज्ञेयम्

cihnaṃ kurvanti yaddoṣās tadariṣṭaṃ pracakṣate iti taddūtādigatariṣṭāvyāpakatayā puruṣāśrayiriṣṭamātrābhiprāyeṇa jñeyam

1.7.6.11

आयुषः प्रमाणज्ञानस्येति आयुःशेषप्रमाणज्ञानस्येत्य् अर्थः

āyuṣaḥ pramāṇajñānasyeti āyuḥśeṣapramāṇajñānasyety arthaḥ

1.7.6.12

भूय इति अत्यर्थम्

bhūya iti atyartham

1.7.6.13

तेनात्यर्थम् आयुःक्षयनिमित्तां प्रत्यासन्नायुःक्षयजन्याम् इति यावत्

tenātyartham āyuḥkṣayanimittāṃ pratyāsannāyuḥkṣayajanyām iti yāvat

1.7.6.14

यामिति क्षीणायुःकार्याम्

yāmiti kṣīṇāyuḥkāryām

1.7.6.15

प्रेतलिङ्गानुरूपाम् इति प्रेतसदृशीं मला दन्तेषु जायन्ते प्रेताकृतिर् उदीर्यते इत्यादिग्रन्थवक्ष्यमाणाम्

pretaliṅgānurūpām iti pretasadṛśīṃ malā danteṣu jāyante pretākṛtir udīryate ityādigranthavakṣyamāṇām

1.7.6.16

इमां हि विकृतिमायुषो ऽन्तर्गतस्य ज्ञानार्थं वदन्ति

imāṃ hi vikṛtimāyuṣo 'ntargatasya jñānārthaṃ vadanti

1.7.6.17

या त्वन्या प्रेतलिङ्गाननुरूपा वर्णाश्रया सा प्रत्यासन्नमरणबोधिका तेन सा नात्यर्थं नात्यर्थक्षीणायुःकार्येत्यर्थः

yā tvanyā pretaliṅgānanurūpā varṇāśrayā sā pratyāsannamaraṇabodhikā tena sā nātyarthaṃ nātyarthakṣīṇāyuḥkāryetyarthaḥ

Āyurvedadīpikā