1.112.2.2.3

भवन्त्येकैकशः षट्सु कालेष्वभ्रागमादिषु

bhavantyekaikaśaḥ ṣaṭsu kāleṣvabhrāgamādiṣu

1.112.2.3

इत्यनेन तथा ह्युदाहरणेन च

ityanena tathā hyudāharaṇena ca

1.112.2.4

तेन कालसंप्राप्तिर् व्याधीनां यथाचयप्रकोपप्रशमाः पित्तादीनां पुरा निर्दिष्टा इति योज्यम्

tena kālasaṃprāptir vyādhīnāṃ yathācayaprakopapraśamāḥ pittādīnāṃ purā nirdiṣṭā iti yojyam

1.112.2.5

उदाहरणान्तरमाह मिथ्येत्यादि

udāharaṇāntaramāha mithyetyādi

1.112.2.6

जीर्णेत्यादौ जीर्णाद्यवस्थात्रयविशिष्टस्यान्नस्य कालः तथान्नस्याकालो ऽजीर्णाद्यवस्थालक्षितः

jīrṇetyādau jīrṇādyavasthātrayaviśiṣṭasyānnasya kālaḥ tathānnasyākālo 'jīrṇādyavasthālakṣitaḥ

1.112.2.7

प्रजीर्णं विदग्धम्

prajīrṇaṃ vidagdham

1.112.2.8

रात्रेर्यामास्त्रयश्च य इति त्रयो भागाः पूर्वरात्रमध्यरात्रापररात्ररूपाः न तु यामः प्रहर इति ज्ञेयम्

rātreryāmāstrayaśca ya iti trayo bhāgāḥ pūrvarātramadhyarātrāpararātrarūpāḥ na tu yāmaḥ prahara iti jñeyam

1.112.2.9

अन्यत्रापि च भागत्रये यामविभागं कृत्वा अभिधानशास्त्रे त्रियामा निशाभिधीयते

anyatrāpi ca bhāgatraye yāmavibhāgaṃ kṛtvā abhidhānaśāstre triyāmā niśābhidhīyate

1.112.2.10

तेषु कालेष्विति जीर्णान्नकालादिषु जीर्णे अपराह्णे रात्रिशेषे च वातिका गदाः भुक्तमात्रे पूर्वाह्णे पूर्वरात्रे च कफजा गदाः प्रजीर्णे मध्याह्ने मध्यरात्रे च पित्तजा नियता रोगाः

teṣu kāleṣviti jīrṇānnakālādiṣu jīrṇe aparāhṇe rātriśeṣe ca vātikā gadāḥ bhuktamātre pūrvāhṇe pūrvarātre ca kaphajā gadāḥ prajīrṇe madhyāhne madhyarātre ca pittajā niyatā rogāḥ

1.112.2.11

अन्नाकाले चाजीर्णलक्षणे भोजनात् त्रयोऽपि दोषा भवन्तीति ज्ञेयम्

annākāle cājīrṇalakṣaṇe bhojanāt trayo'pi doṣā bhavantīti jñeyam

1.112.2.12

किंवा जीर्णभुक्तप्रजीर्णान्नकाला इति छेदः तेन जीर्णाद्यवस्थायुक्तान्नकालाः पूर्ववद् एव ज्ञेयाः तथा कालस्थितिश्च या इति योजना कालस्थितिशब्देन बाल्यादिवयस्त्रैविध्यम् उच्यते

kiṃvā jīrṇabhuktaprajīrṇānnakālā iti chedaḥ tena jīrṇādyavasthāyuktānnakālāḥ pūrvavad eva jñeyāḥ tathā kālasthitiśca yā iti yojanā kālasthitiśabdena bālyādivayastraividhyam ucyate

1.112.2.13

तत्र बाल्ये श्लैष्मिकाः यौवने पैत्तिकाः वार्धक्ये वातिका गदा वर्धन्ते इति ज्ञेयम्

tatra bālye ślaiṣmikāḥ yauvane paittikāḥ vārdhakye vātikā gadā vardhante iti jñeyam

1.113.2.1

विषमज्वरानपि कालविशेषप्रवर्तमानमात्रत्वेन कालजे दर्शयन्नाह अन्येद्युष्क इत्यादि

viṣamajvarānapi kālaviśeṣapravartamānamātratvena kālaje darśayannāha anyedyuṣka ityādi

1.113.2.2

द्व्यहग्राही चतुर्थकविपर्ययः

dvyahagrāhī caturthakaviparyayaḥ

1.113.2.3

वक्ष्यति हि विषमज्वर एवान्यश्चतुर्थकविपर्ययः

vakṣyati hi viṣamajvara evānyaścaturthakaviparyayaḥ

1.113.2.3.2

मध्ये अहनी ज्वरयत्यादावन्ते च मुञ्चति

madhye ahanī jvarayatyādāvante ca muñcati

1.113.2.4

इति

iti

1.113.2.5

कथं स्वकीय एव काले प्रवर्तन्त इत्याह काले ह्येषां बलागम इति

kathaṃ svakīya eva kāle pravartanta ityāha kāle hyeṣāṃ balāgama iti

1.113.2.6

उक्त एव काले यस्माद् बलवन्तो भवन्ति तस्मात्तत्रैव संजातबलाः सन्तो व्यज्यन्त इत्यर्थः

ukta eva kāle yasmād balavanto bhavanti tasmāttatraiva saṃjātabalāḥ santo vyajyanta ityarthaḥ

1.114.2.1

एतेषां चिकित्साक्रममाह एते चेत्यादि

eteṣāṃ cikitsākramamāha ete cetyādi

Āyurvedadīpikā