1.97.2.6

सदातुर इति सदा संसारदुःखगृहीतः

sadātura iti sadā saṃsāraduḥkhagṛhītaḥ

1.97.2.7

अनारम्भादिति रागद्वेषपूर्वकारम्भविरहात्

anārambhāditi rāgadveṣapūrvakārambhavirahāt

1.97.2.8

असंयोगादिति आरम्भशून्यत्वेन धर्माधर्मोच्छेदकृताच्छरीरासंयोगात् शरीराभावे च निराश्रयम् अकारणकं दुःखं न भवतीति भावः

asaṃyogāditi ārambhaśūnyatvena dharmādharmocchedakṛtāccharīrāsaṃyogāt śarīrābhāve ca nirāśrayam akāraṇakaṃ duḥkhaṃ na bhavatīti bhāvaḥ

1.98.2.1

कारणं वेदनानां किम् इत्यस्योत्तरमाह धीधृतीत्यादि

kāraṇaṃ vedanānāṃ kim ityasyottaramāha dhīdhṛtītyādi

1.98.2.2

अयं चार्थः प्रकरणागतत्वादुच्यमानो न पुनरुक्ततामावहति

ayaṃ cārthaḥ prakaraṇāgatatvāducyamāno na punaruktatāmāvahati

1.98.2.3

धीधृतिस्मृतयः प्रज्ञाभेदाः

dhīdhṛtismṛtayaḥ prajñābhedāḥ

1.98.2.4

एते च शिष्यव्युत्पत्त्यर्थं प्रज्ञाभेदत्वेनान्यथा व्युत्पाद्य इहोच्यन्ते

ete ca śiṣyavyutpattyarthaṃ prajñābhedatvenānyathā vyutpādya ihocyante

1.98.2.5

संप्राप्तिः कालकर्मणामिति कालस्य संप्राप्तिस्तथा कर्मणश्च संप्राप्तिः

saṃprāptiḥ kālakarmaṇāmiti kālasya saṃprāptistathā karmaṇaśca saṃprāptiḥ

1.98.2.6

कर्मसंप्राप्तिः पच्यमानकर्मयोगः

karmasaṃprāptiḥ pacyamānakarmayogaḥ

1.98.2.7

कालसंप्राप्तिग्रहणेन चेह ये कालव्यक्तास्ते गृह्यन्ते नावश्यं कालजन्याः यतः स्वाभाविकानपि कालजन्यान् तथा तृतीयकादीन् अप्यसात्म्येन्द्रियार्थादिजन्यान् कालजत्वेनैवेहाभिधास्यति

kālasaṃprāptigrahaṇena ceha ye kālavyaktāste gṛhyante nāvaśyaṃ kālajanyāḥ yataḥ svābhāvikānapi kālajanyān tathā tṛtīyakādīn apyasātmyendriyārthādijanyān kālajatvenaivehābhidhāsyati

1.98.2.8

कर्मजास्तु प्रज्ञापराधजन्या एवेह कर्मजन्यत्वेन विशेषेण शिष्यव्युत्पत्त्यर्थं पृथगुच्यन्ते कालव्यञ्ज्यत्वेन च कर्मजा इह कालसंप्राप्तिजन्येष्ववरोद्धव्याः

karmajāstu prajñāparādhajanyā eveha karmajanyatvena viśeṣeṇa śiṣyavyutpattyarthaṃ pṛthagucyante kālavyañjyatvena ca karmajā iha kālasaṃprāptijanyeṣvavaroddhavyāḥ

1.98.2.9

प्रज्ञापराधावरोधश्च यथा कर्मजानां तथा प्रथमाध्याय एवोक्तम्

prajñāparādhāvarodhaśca yathā karmajānāṃ tathā prathamādhyāya evoktam

1.98.2.10

किंचाचार्येणोन्मादनिदाने स्वयमेवोक्तं प्रज्ञापराधात् सम्भूते व्याधौ कर्मज आत्मनः इत्यादि तथा जनपदोद्ध्वंसनीये च विमाने पुनरुक्तं वाय्वादीनां यद्वै गुण्यमुत्पद्यते तस्य मूलम् अधर्मः तन्मूलं वासत्कर्म पूर्वकृतं तयोर्योनिः प्रज्ञापराध एव इति

kiṃcācāryeṇonmādanidāne svayamevoktaṃ prajñāparādhāt sambhūte vyādhau karmaja ātmanaḥ ityādi tathā janapadoddhvaṃsanīye ca vimāne punaruktaṃ vāyvādīnāṃ yadvai guṇyamutpadyate tasya mūlam adharmaḥ tanmūlaṃ vāsatkarma pūrvakṛtaṃ tayoryoniḥ prajñāparādha eva iti

1.98.2.11

तस्मादिह संप्राप्तिः कालकर्मणामित्यनेन न कालजन्या गदा उच्यन्ते किंतु कालव्यञ्ज्याः

tasmādiha saṃprāptiḥ kālakarmaṇāmityanena na kālajanyā gadā ucyante kiṃtu kālavyañjyāḥ

1.99.2.1

धीविभ्रंशं विवृणोति विषमेत्यादि

dhīvibhraṃśaṃ vivṛṇoti viṣametyādi

1.99.2.2

विषमाभिनिवेशः अयथाभूतत्वेनाध्यवसानं नित्येऽनित्यम् इति एवं हितेऽहितम् अहिते वा हितमिति या बुद्धिः स बुद्धिभ्रंशः

viṣamābhiniveśaḥ ayathābhūtatvenādhyavasānaṃ nitye'nityam iti evaṃ hite'hitam ahite vā hitamiti yā buddhiḥ sa buddhibhraṃśaḥ

1.99.2.3

अथ कथमयं बुद्धिविभ्रंशशब्देनोच्यत इत्याह समं बुद्धिर् हि पश्यति उचिता बुद्धिः समं यथाभूतं यस्मात् पश्यति तस्मादसमदर्शनं बुद्धिविभ्रंश उचित एवेत्यर्थः

atha kathamayaṃ buddhivibhraṃśaśabdenocyata ityāha samaṃ buddhir hi paśyati ucitā buddhiḥ samaṃ yathābhūtaṃ yasmāt paśyati tasmādasamadarśanaṃ buddhivibhraṃśa ucita evetyarthaḥ

1.100.2.1

धृतिभ्रंशमाह विषयेत्यादि

dhṛtibhraṃśamāha viṣayetyādi

1.100.2.2

विषयप्रवणं विषयेषु प्रसजत्

viṣayapravaṇaṃ viṣayeṣu prasajat

1.100.2.3

नियन्तुमिति व्यावर्तयितुम्

niyantumiti vyāvartayitum

Āyurvedadīpikā