1.94.2.9

एवमतीतानागतवेदनाचिकित्सा व्युत्पादिता

evamatītānāgatavedanācikitsā vyutpāditā

1.94.2.10

वर्तमानचिकित्सामपि दर्शयन् पारमार्थिकं मतमाह पारम्पर्येत्यादि

vartamānacikitsāmapi darśayan pāramārthikaṃ matamāha pāramparyetyādi

1.94.2.11

पारम्पर्यानुबन्धः संतानन्यायेनानुबन्धः

pāramparyānubandhaḥ saṃtānanyāyenānubandhaḥ

1.94.2.12

दुःखानामिति रोगाणाम्

duḥkhānāmiti rogāṇām

1.94.2.13

सुखहेतूपचारेणेति आरोग्यहेतुचिकित्सासेवया

sukhahetūpacāreṇeti ārogyahetucikitsāsevayā

1.94.2.14

सुखमिति आरोग्यम्

sukhamiti ārogyam

1.94.2.15

एवं मन्यते यदा चिकित्सा सुखहेतुः सेव्यते तदा दुःखहेतुसेवाभावाद् दुःखं नोत्पद्यते उत्पन्नं च दुःखं रोगरूपं क्षणभङ्गित्वेन स्वयमेव नश्यति सुखहेतुसान्निध्यात् सुखम् आरोग्यम् उत्पद्यते तेन चिकित्सया अनागतं दुःखं हेतुप्रतिबन्धान्निरुध्यते सुखं च जन्यते इति सिद्धान्तः

evaṃ manyate yadā cikitsā sukhahetuḥ sevyate tadā duḥkhahetusevābhāvād duḥkhaṃ notpadyate utpannaṃ ca duḥkhaṃ rogarūpaṃ kṣaṇabhaṅgitvena svayameva naśyati sukhahetusānnidhyāt sukham ārogyam utpadyate tena cikitsayā anāgataṃ duḥkhaṃ hetupratibandhānnirudhyate sukhaṃ ca janyate iti siddhāntaḥ

1.94.2.16

एतदेवाह न समा इत्यादि

etadevāha na samā ityādi

1.94.2.17

समाश्च विषमाश्च क्षणभङ्गित्वस्वभावान्न वैषम्यावस्थां साम्यावस्थां वा यान्तीत्यर्थः

samāśca viṣamāśca kṣaṇabhaṅgitvasvabhāvānna vaiṣamyāvasthāṃ sāmyāvasthāṃ vā yāntītyarthaḥ

1.94.2.18

हेतुभिः सदृशा इति समहेतोः समाः तथा विषमहेतोश्च विषमाः

hetubhiḥ sadṛśā iti samahetoḥ samāḥ tathā viṣamahetośca viṣamāḥ

1.94.2.19

एतच्चिकित्साप्राभृतीयेऽध्याये प्रपञ्चितम् एव

etaccikitsāprābhṛtīye'dhyāye prapañcitam eva

1.94.2.20

चिकित्साप्रस्तावेन सकलदुःखहारिणीं चिकित्सां मोक्षफलाम् आह चिकित्सा त्वित्यादि

cikitsāprastāvena sakaladuḥkhahāriṇīṃ cikitsāṃ mokṣaphalām āha cikitsā tvityādi

1.94.2.21

निष्ठा अत्यन्तदुःखमोक्षो मोक्षरूपः

niṣṭhā atyantaduḥkhamokṣo mokṣarūpaḥ

1.94.2.22

तदर्थं भूता नैष्ठिकी

tadarthaṃ bhūtā naiṣṭhikī

1.94.2.23

विनोपधामिति तृष्णां विना तृष्णाशून्या प्रवृत्तिर्मोक्षफला भवतीत्यर्थः

vinopadhāmiti tṛṣṇāṃ vinā tṛṣṇāśūnyā pravṛttirmokṣaphalā bhavatītyarthaḥ

1.97.2.1

परो हेतुर् इति मूलकारणम्

paro hetur iti mūlakāraṇam

1.97.2.2

दुःखरूपेणैव दुःखाश्रयः शरीरम्

duḥkharūpeṇaiva duḥkhāśrayaḥ śarīram

1.97.2.3

भोगतृष्णया हि प्रवर्तमानो धर्माधर्मान् दुःखशरीरोत्पादकान् उपादत्ते सर्वोपधात्यागात्तु न रागद्वेषाभ्यां क्वचित् प्रवर्तते अप्रवर्तमानश्च न धर्माधर्मानुपादत्ते एवम् अनागतधर्माधर्मोपरमः उपात्तधर्माधर्मयोस्तु रागद्वेषशून्यस्योपभोगाद् एव क्षयः तेन सर्वथा कर्मक्षयाद् दुःखशरीराभाव इति भावः

bhogatṛṣṇayā hi pravartamāno dharmādharmān duḥkhaśarīrotpādakān upādatte sarvopadhātyāgāttu na rāgadveṣābhyāṃ kvacit pravartate apravartamānaśca na dharmādharmānupādatte evam anāgatadharmādharmoparamaḥ upāttadharmādharmayostu rāgadveṣaśūnyasyopabhogād eva kṣayaḥ tena sarvathā karmakṣayād duḥkhaśarīrābhāva iti bhāvaḥ

1.97.2.4

अत्रैव तृष्णाया दुःखकारणत्वे दृष्टान्तमाह कोशकार इत्यादि

atraiva tṛṣṇāyā duḥkhakāraṇatve dṛṣṭāntamāha kośakāra ityādi

1.97.2.5

कोशकारः स्वनामप्रसिद्धः कीटः

kośakāraḥ svanāmaprasiddhaḥ kīṭaḥ

Āyurvedadīpikā