1.81.2.1

न पश्यति विभुः कस्मात् इत्यादिप्रश्नस्योत्तरं वक्तुं प्रवृत्तो विभुत्वसाधकार्थगुणहेतुप्राप्त्या विभुत्वम् एव तावदात्मनः साधयति विभुत्वम् इत्यादि

na paśyati vibhuḥ kasmāt ityādipraśnasyottaraṃ vaktuṃ pravṛtto vibhutvasādhakārthaguṇahetuprāptyā vibhutvam eva tāvadātmanaḥ sādhayati vibhutvam ityādi

1.81.2.2

विभुत्वं सर्वगतपरिमाणयोगित्वम्

vibhutvaṃ sarvagataparimāṇayogitvam

1.81.2.3

अत एवेति उक्तसर्वगतत्वात्

ata eveti uktasarvagatatvāt

1.81.2.4

एतदेव स्पष्टार्थं साक्षाद् ब्रूते यस्माद् इत्यादि

etadeva spaṣṭārthaṃ sākṣād brūte yasmād ityādi

1.81.2.5

सर्वगतत्वं सर्वतोऽप्युपलभ्यमानत्वेन सर्वगताकाशादिपरिमाणस्याप्यस्ति तेन तद्व्यवच्छेदार्थं महान् इति पदं तेन सर्वत्रोपलभ्यमानं महापरिमाणयोगिद्रव्यं विभुरुच्यत इति फलति

sarvagatatvaṃ sarvato'pyupalabhyamānatvena sarvagatākāśādiparimāṇasyāpyasti tena tadvyavacchedārthaṃ mahān iti padaṃ tena sarvatropalabhyamānaṃ mahāparimāṇayogidravyaṃ vibhurucyata iti phalati

1.81.2.6

विभुत्वं व्युत्पाद्य कुड्यतिरोहितज्ञानं नैकान्तेन भवतीति दर्शयन्नाह मनस इत्यादि

vibhutvaṃ vyutpādya kuḍyatirohitajñānaṃ naikāntena bhavatīti darśayannāha manasa ityādi

1.81.2.7

समाधानं समाधिः

samādhānaṃ samādhiḥ

1.81.2.8

अनेन योगिनः समाधिबलात् तिरोहितमपि पश्यतीति दर्शयति

anena yoginaḥ samādhibalāt tirohitamapi paśyatīti darśayati

1.81.2.9

ये तु तिरोहितं न पश्यन्ति तत्राप्युपपत्तिमाह नित्येत्यादि

ye tu tirohitaṃ na paśyanti tatrāpyupapattimāha nityetyādi

1.81.2.10

सर्वयोनिगतमप्यात्मानं मनसानुबन्धगतम् एकयोनाववस्थितं विद्याद् इति योज्यम्

sarvayonigatamapyātmānaṃ manasānubandhagatam ekayonāvavasthitaṃ vidyād iti yojyam

1.81.2.11

देहनिर्वर्तकेन कर्मणा अनुपात आत्मनि संबन्धो यस्य तेन मनसा देहकर्मानुपातिना

dehanirvartakena karmaṇā anupāta ātmani saṃbandho yasya tena manasā dehakarmānupātinā

1.81.2.12

एतेन यद्यप्यात्मा कुड्यादिभिर् अतिरोहितस् तथापि यद् अस्योपलब्धिसाधनं मनस्तस्यैकस्मिन्नेव शरीरे व्यवस्थितस्य व्यवधानान्न पश्यत्ययं तिरस्कृतम् इत्युक्तं भवति

etena yadyapyātmā kuḍyādibhir atirohitas tathāpi yad asyopalabdhisādhanaṃ manastasyaikasminneva śarīre vyavasthitasya vyavadhānānna paśyatyayaṃ tiraskṛtam ityuktaṃ bhavati

1.82.2.1

क्षेत्रज्ञः क्षेत्रमथवा इत्यादिप्रश्नस्योत्तरम् आदिर् इत्यादि

kṣetrajñaḥ kṣetramathavā ityādipraśnasyottaram ādir ityādi

1.82.2.2

क्षेत्रपारंपर्यमिति क्षेत्रस्याव्यक्तवर्जितस्य महदादित्रयोविंशतिकस्य परम्परसंततेर् अनादित्वेनैव क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर् इदं प्रथममिति व्यपदेशो नैव भवतीत्यर्थः

kṣetrapāraṃparyamiti kṣetrasyāvyaktavarjitasya mahadāditrayoviṃśatikasya paramparasaṃtater anāditvenaiva kṣetrakṣetrajñayor idaṃ prathamamiti vyapadeśo naiva bhavatītyarthaḥ

1.82.2.3

ननु यदि क्षेत्रपरंपराप्यनादिस् तदा तस्यात्मवद् उच्छेदो न प्राप्नोति यदनादि तन्नित्यं भवति यथात्मेति दृष्टं ब्रूमः अनादित्वेऽपि यत् स्वरूपेनैवानादि तन्नोच्छिद्यते यथात्मा यत्तु उच्छित्तिधर्मकं बुद्ध्यादि तदुच्छिद्यत एव संतानस्तु परमार्थतः संतानिभ्यो ऽतिरिक्तो नास्त्येव यदनादिः स्यात् तेन संतानस्यानादित्वं भाक्तमेव

nanu yadi kṣetraparaṃparāpyanādis tadā tasyātmavad ucchedo na prāpnoti yadanādi tannityaṃ bhavati yathātmeti dṛṣṭaṃ brūmaḥ anāditve'pi yat svarūpenaivānādi tannocchidyate yathātmā yattu ucchittidharmakaṃ buddhyādi taducchidyata eva saṃtānastu paramārthataḥ saṃtānibhyo 'tirikto nāstyeva yadanādiḥ syāt tena saṃtānasyānāditvaṃ bhāktameva

1.82.2.4

किंचैवंभूतस्य बुद्ध्यादिसंतानस्योच्छेदे मोक्षप्रतिपादक आगम एव प्रमाणत्वेन ज्ञेयः

kiṃcaivaṃbhūtasya buddhyādisaṃtānasyocchede mokṣapratipādaka āgama eva pramāṇatvena jñeyaḥ

1.83.2.1

साक्षिभूतश्च कस्यायम् इत्यस्योत्तरं ज्ञ इत्यादि

sākṣibhūtaśca kasyāyam ityasyottaraṃ jña ityādi

1.83.2.2

ज्ञो ज्ञानवान् साक्षीति लोके कथ्यते नत्वज्ञः पाषाणादिः

jño jñānavān sākṣīti loke kathyate natvajñaḥ pāṣāṇādiḥ

1.83.2.3

तेन ज्ञत्वेनासत्यप्यन्यस्मिन् कर्तरि साक्षीत्युच्यते इति वाक्यार्थः

tena jñatvenāsatyapyanyasmin kartari sākṣītyucyate iti vākyārthaḥ

1.83.2.4

सर्वेषामिति खादिभूतानाम्

sarveṣāmiti khādibhūtānām

Āyurvedadīpikā