1.22.3.7

यदि स्वयं कृतादेव कर्मणः कार्यनिर्वृत्तिः स्यात् न दृष्टं पुरुषान्तरकृतात्किमिति विद्वानपि पराचरितयोर् उपकारापकारयोः सुखदुःखानुरोधात् तोषरोषौ प्रतिकर्तव्यचिन्तां वा प्रतिपद्यते

yadi svayaṃ kṛtādeva karmaṇaḥ kāryanirvṛttiḥ syāt na dṛṣṭaṃ puruṣāntarakṛtātkimiti vidvānapi parācaritayor upakārāpakārayoḥ sukhaduḥkhānurodhāt toṣaroṣau pratikartavyacintāṃ vā pratipadyate

1.22.3.8

एवमेते व्याधयो द्विविधाः सन्तस्त्रिविधा जायन्ते

evamete vyādhayo dvividhāḥ santastrividhā jāyante

1.22.3.9

ततश्च दोषविशेषतो भूयः सप्तविधाः

tataśca doṣaviśeṣato bhūyaḥ saptavidhāḥ

1.22.4

सकलोऽपि चायं रोगसमूहः प्रतीकारवान् आयुर्वेदविहितम् उपदेशम् अपेक्षते

sakalo'pi cāyaṃ rogasamūhaḥ pratīkāravān āyurvedavihitam upadeśam apekṣate

1.22.4.2

यस्मान्नियतहेतुकोऽप्यामयः सम्यग्भिषगादेशानुष्ठानाद् उपात्तायुःसंस्कारापरिक्षये सति सह्यवेदनतां प्रतिपद्यते

yasmānniyatahetuko'pyāmayaḥ samyagbhiṣagādeśānuṣṭhānād upāttāyuḥsaṃskārāparikṣaye sati sahyavedanatāṃ pratipadyate

1.22.4.3

अनुपक्रम्यमाणस्तु सर्व एव प्रायशो

anupakramyamāṇastu sarva eva prāyaśo

1.22.4.4

स्वयमपि च दैवान्निदानाल्पतया वा निवर्तमानः षोडशगुणसमुदितक्रियोपलम्भाद् आशुतरम् अपरिक्लिष्टस्य चापगच्छति

svayamapi ca daivānnidānālpatayā vā nivartamānaḥ ṣoḍaśaguṇasamuditakriyopalambhād āśutaram aparikliṣṭasya cāpagacchati

1.22.4.5

अनियतफलदायिनि तु दैवे हिताभ्यासरतस्यावकाशमेव न लभते व्याधिः

aniyataphaladāyini tu daive hitābhyāsaratasyāvakāśameva na labhate vyādhiḥ

1.22.4.6

तस्मान्न कस्यांचिद् अवस्थायाम् आत्मवान् हिताहितयोस् तुल्यदर्शी स्यात्

tasmānna kasyāṃcid avasthāyām ātmavān hitāhitayos tulyadarśī syāt

1.22.5

त्रिविधाश्च पुनर्व्याधयो मृदुमध्यातिमात्रभेदेन

trividhāśca punarvyādhayo mṛdumadhyātimātrabhedena

1.22.5.2

तत्राल्पलक्षणा मृदवो मध्यलक्षणा मध्याः सम्पूर्णलक्षणास्त्वधिमात्राः

tatrālpalakṣaṇā mṛdavo madhyalakṣaṇā madhyāḥ sampūrṇalakṣaṇāstvadhimātrāḥ

1.22.5.3

ते पुनः सुखसाध्यादिविशेषेण चतुर्विधाः प्रागुपदिष्टाः

te punaḥ sukhasādhyādiviśeṣeṇa caturvidhāḥ prāgupadiṣṭāḥ

1.22.5.4

सुबहुशो ऽपि च भिद्यमाना व्याधयो निजागन्तुतां न व्यभिचरन्ति

subahuśo 'pi ca bhidyamānā vyādhayo nijāgantutāṃ na vyabhicaranti

1.22.5.5

तत्र निजास्तु दोषोत्थास्तेषु पूर्वं वातादयो वैषम्यमापद्यन्ते ततो व्यथाभिनिर्वर्तते

tatra nijāstu doṣotthāsteṣu pūrvaṃ vātādayo vaiṣamyamāpadyante tato vyathābhinirvartate

1.22.5.6

बाह्यहेतुजास्त्वागन्तवस्तेषु व्यथा पूर्वमुपजायते ततो दोषवैषम्यम्

bāhyahetujāstvāgantavasteṣu vyathā pūrvamupajāyate tato doṣavaiṣamyam

1.22.5.7

दोषवैषम्येणैव च बहुरूपा रुगनुबध्यते प्रवर्धते च

doṣavaiṣamyeṇaiva ca bahurūpā ruganubadhyate pravardhate ca

1.22.5.8

एवं च कृत्वा न दोषव्यतिरेकेण रोगानुबन्धः केवलं पौर्वापर्ये विशेषः

evaṃ ca kṛtvā na doṣavyatirekeṇa rogānubandhaḥ kevalaṃ paurvāparye viśeṣaḥ

1.22.5.9

तस्मादेकाकारा एव रोगास्तथा रुक्सामान्यादसंख्यभेदा वा प्रत्येकं समुत्थानस्थानसंस्थानधर्मनामवेदना प्रभावोपक्रमविशेषात्ते यथास्थूलं यथास्वमेवोपदेक्ष्यन्ते

tasmādekākārā eva rogāstathā ruksāmānyādasaṃkhyabhedā vā pratyekaṃ samutthānasthānasaṃsthānadharmanāmavedanā prabhāvopakramaviśeṣātte yathāsthūlaṃ yathāsvamevopadekṣyante

1.22.5.10

असंख्येयत्वाच्च दोषलिङ्गैरेव रोगानुपक्रमं च विभजेत्

asaṃkhyeyatvācca doṣaliṅgaireva rogānupakramaṃ ca vibhajet

1.22.6

दोषा एव हि सर्वरोगैककारणम्

doṣā eva hi sarvarogaikakāraṇam

Aṣṭāṅgasaṃgraha