1.12.5

पुनरपि च त्रिविधम्

punarapi ca trividham

1.12.5.2

अपकर्षणं प्रकृतिविधानं निदानत्यागश्च

apakarṣaṇaṃ prakṛtividhānaṃ nidānatyāgaśca

1.12.5.3

ते पुनरपकर्षणादयो द्विविधा बाह्याभ्यन्तरभेदेन

te punarapakarṣaṇādayo dvividhā bāhyābhyantarabhedena

1.12.5.4

तत्र बाह्यापकर्षणं ग्रन्थ्यर्बुदोपपक्ष्मकृमिशल्यादिषु शस्त्रहस्तयन्त्रादिभिः

tatra bāhyāpakarṣaṇaṃ granthyarbudopapakṣmakṛmiśalyādiṣu śastrahastayantrādibhiḥ

1.12.5.5

आभ्यन्तरं पुनर्वमनविरेचनादिभिः

ābhyantaraṃ punarvamanavirecanādibhiḥ

1.12.5.6

प्रकृतिविधानं संशमनम्

prakṛtividhānaṃ saṃśamanam

1.12.5.7

तद्बाह्यम् अभ्यङ्गस्वेदप्रदेहपरिषेकोन्मर्दनादि

tadbāhyam abhyaṅgasvedapradehapariṣekonmardanādi

1.12.5.8

आभ्यन्तरं यदन्तरम् अनुप्रविश्याविक्षोभयद्दोषान् शमयति

ābhyantaraṃ yadantaram anupraviśyāvikṣobhayaddoṣān śamayati

1.12.5.9

निदानत्यागो यथादोषं शीतोष्णासनव्यायामादीनां वर्जनम् स्निग्धरूक्षाद्यनभ्यवहारश्च

nidānatyāgo yathādoṣaṃ śītoṣṇāsanavyāyāmādīnāṃ varjanam snigdharūkṣādyanabhyavahāraśca

1.12.5.10

तत्र शस्त्रादिसाध्ये भेषजम् अनुक्रमते न तु भेषजसाध्ये शस्त्रादि

tatra śastrādisādhye bheṣajam anukramate na tu bheṣajasādhye śastrādi

1.12.6

पुनरपि त्रिविधं हेतुविपरीतं व्याधिविपरीतम् उभयार्थकारि च

punarapi trividhaṃ hetuviparītaṃ vyādhiviparītam ubhayārthakāri ca

1.12.6.2

तत्र हेतुविपरीतं गुरुस्निग्धशीतादिजे व्याधौ लघुरूक्षोष्णादि तथेतरस्मिन्नितरत्

tatra hetuviparītaṃ gurusnigdhaśītādije vyādhau laghurūkṣoṣṇādi tathetarasminnitarat

1.12.6.3

व्याधिविपरीतं द्वौ मूलोपक्रमौ तौ च स्नेहस्वेदौ लङ्घनबृंहणे

vyādhiviparītaṃ dvau mūlopakramau tau ca snehasvedau laṅghanabṛṃhaṇe

1.12.6.4

पञ्चकर्माणि वमनादीनि सधूपधूमाञ्जनादीनि च

pañcakarmāṇi vamanādīni sadhūpadhūmāñjanādīni ca

1.12.6.5

तथा विम्लापनोपनाहनपाटनादीन्

tathā vimlāpanopanāhanapāṭanādīn

1.12.7

यच्च दोषशमनत्वे सत्यपि ज्वरे विशेषतोऽभिहितं मुस्तापर्पटकं यवाग्वश्च प्रमेहे रजनी यवान्नं चेत्यादि

yacca doṣaśamanatve satyapi jvare viśeṣato'bhihitaṃ mustāparpaṭakaṃ yavāgvaśca pramehe rajanī yavānnaṃ cetyādi

1.12.7.2

रक्तपित्ते चोर्ध्वगे विरेचनमधोगे वमनम्

raktapitte cordhvage virecanamadhoge vamanam

1.12.7.3

उभयार्थकारि पुनर्दैवव्यपाश्रयमौषधम्

ubhayārthakāri punardaivavyapāśrayamauṣadham

1.12.7.4

तथा छर्द्यां छर्दनम् अतीसारेऽनुलोमनं मदात्यये मद्यपानं तुच्छदग्धेऽग्निप्रतपनं पित्तेऽन्तर्गूढे विमार्गगे वा स्वेदः कट्वम्ललवणतीक्ष्णोष्णाभ्यवहारश्च बहिःप्रवर्तनाय स्वमार्गापादनाय च

tathā chardyāṃ chardanam atīsāre'nulomanaṃ madātyaye madyapānaṃ tucchadagdhe'gnipratapanaṃ pitte'ntargūḍhe vimārgage vā svedaḥ kaṭvamlalavaṇatīkṣṇoṣṇābhyavahāraśca bahiḥpravartanāya svamārgāpādanāya ca

1.12.7.5

श्लेष्मणि चान्तर्निगूढे स्तब्धे बहिः शीतोपचारस्तत्पीडितस्योष्मणो ऽन्तःप्रवेशेन कफविलयनायेति

śleṣmaṇi cāntarnigūḍhe stabdhe bahiḥ śītopacārastatpīḍitasyoṣmaṇo 'ntaḥpraveśena kaphavilayanāyeti

Aṣṭāṅgasaṃgraha