11.39.2

वायुः कृताश्रयः कोष्ठे रौक्ष्यात् काठिन्यम् आगतः

vāyuḥ kṛtāśrayaḥ koṣṭhe raukṣyāt kāṭhinyam āgataḥ

11.40

स्वतन्त्रः स्वाश्रये दुष्टः परतन्त्रः पराश्रये

svatantraḥ svāśraye duṣṭaḥ paratantraḥ parāśraye

11.40.2

पिण्डितत्वाद् अमूर्तो ऽपि मूर्तत्वम् इव संश्रितः

piṇḍitatvād amūrto 'pi mūrtatvam iva saṃśritaḥ

11.41

गुल्म इत्युच्यते वस्तिनाभिहृत्पार्श्वसंश्रयः

gulma ityucyate vastinābhihṛtpārśvasaṃśrayaḥ

11.41.2

वातान् मन्याशिरःशूलं ज्वरप्लीहान्त्रकूजनम्

vātān manyāśiraḥśūlaṃ jvaraplīhāntrakūjanam

11.42

व्यधः सूच्येव विट्सङ्गः कृच्छ्राद् उच्छ्वसनं मुहुः

vyadhaḥ sūcyeva viṭsaṅgaḥ kṛcchrād ucchvasanaṃ muhuḥ

11.42.2

स्तम्भो गात्रे मुखे शोषः कार्श्यं विषमवह्निता

stambho gātre mukhe śoṣaḥ kārśyaṃ viṣamavahnitā

11.43

रूक्षकृष्णत्वगादित्वं चलत्वाद् अनिलस्य च

rūkṣakṛṣṇatvagāditvaṃ calatvād anilasya ca

11.43.2

अनिरूपितसंस्थानस्थानवृद्धिक्षयव्यथः

anirūpitasaṃsthānasthānavṛddhikṣayavyathaḥ

11.44

पिपीलिकाव्याप्त इव गुल्मः स्फुरति तुद्यते

pipīlikāvyāpta iva gulmaḥ sphurati tudyate

11.44.2

पित्ताद् दाहो ऽम्लको मूर्छाविड्भेदस्वेदतृड्ज्वराः

pittād dāho 'mlako mūrchāviḍbhedasvedatṛḍjvarāḥ

11.45

हारिद्रत्वं त्वगाद्येषु गुल्मश्च स्पर्शनासहः

hāridratvaṃ tvagādyeṣu gulmaśca sparśanāsahaḥ

11.45.2

दूयते दीप्यते सोष्मा स्वस्थानं दहतीव च

dūyate dīpyate soṣmā svasthānaṃ dahatīva ca

11.46

कफात् स्तैमित्यम् अरुचिः सदनं शिशिरज्वरः

kaphāt staimityam aruciḥ sadanaṃ śiśirajvaraḥ

11.46.2

पीनसालस्यहृल्लासकासशुक्लत्वगादिताः

pīnasālasyahṛllāsakāsaśuklatvagāditāḥ

11.47

गुल्मो ऽवगाढः कठिनो गुरुः सुप्तः स्थिरो ऽल्परुक्

gulmo 'vagāḍhaḥ kaṭhino guruḥ suptaḥ sthiro 'lparuk

11.47.2

स्वदोषस्थानधामानः स्वे स्वे काले च रुक्कराः

svadoṣasthānadhāmānaḥ sve sve kāle ca rukkarāḥ

11.48

प्रायस् त्रयस् तु द्वन्द्वोत्था गुल्माः संसृष्टलक्षणाः

prāyas trayas tu dvandvotthā gulmāḥ saṃsṛṣṭalakṣaṇāḥ

11.48.2

सर्वजस् तीव्ररुग्दाहः शीघ्रपाकी घनोन्नतः

sarvajas tīvrarugdāhaḥ śīghrapākī ghanonnataḥ

11.49

सो ऽसाध्यो रक्तगुल्मस् तु स्त्रिया एव प्रजायते

so 'sādhyo raktagulmas tu striyā eva prajāyate

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā