5.45

चिकित्सेद् आमयं घोरं तं शीघ्रं शीघ्रकारिणम्

cikitsed āmayaṃ ghoraṃ taṃ śīghraṃ śīghrakāriṇam

5.45.2

वातात् पित्तात् कफात् तृष्णा संनिपाताद् रसक्षयात्

vātāt pittāt kaphāt tṛṣṇā saṃnipātād rasakṣayāt

5.46

षष्ठी स्याद् उपसर्गाच्च वातपित्ते तु कारणम्

ṣaṣṭhī syād upasargācca vātapitte tu kāraṇam

5.46.2

सर्वासु तत्प्रकोपो हि सौम्यधातुप्रशोषणात्

sarvāsu tatprakopo hi saumyadhātupraśoṣaṇāt

5.47

सर्वदेहभ्रमोत्कम्पतापतृड्दाहमोहकृत्

sarvadehabhramotkampatāpatṛḍdāhamohakṛt

5.47.2

जिह्वामूलगलक्लोमतालुतोयवहाः सिराः

jihvāmūlagalaklomatālutoyavahāḥ sirāḥ

5.48

संशोष्य तृष्णा जायन्ते तासां सामान्यलक्षणम्

saṃśoṣya tṛṣṇā jāyante tāsāṃ sāmānyalakṣaṇam

5.48.2

मुखशोषो जलातृप्तिर् अन्नद्वेषः स्वरक्षयः

mukhaśoṣo jalātṛptir annadveṣaḥ svarakṣayaḥ

5.49

कण्ठौष्ठजिह्वाकार्कश्यं जिह्वानिष्क्रमणं क्लमः

kaṇṭhauṣṭhajihvākārkaśyaṃ jihvāniṣkramaṇaṃ klamaḥ

5.49.2

प्रलापश्चित्तविभ्रंशस् तृड्ग्रहोक्तास् तथामयाः

pralāpaścittavibhraṃśas tṛḍgrahoktās tathāmayāḥ

5.50

मारुतात् क्षामता दैन्यं शङ्खतोदः शिरोभ्रमः

mārutāt kṣāmatā dainyaṃ śaṅkhatodaḥ śirobhramaḥ

5.50.2

गन्धाज्ञानास्यवैरस्यश्रुतिनिद्राबलक्षयाः

gandhājñānāsyavairasyaśrutinidrābalakṣayāḥ

5.51

शीताम्बुपानाद् वृद्धिश्च पित्तान् मूर्छास्यतिक्तता

śītāmbupānād vṛddhiśca pittān mūrchāsyatiktatā

5.51.2

रक्तेक्षणत्वं प्रततं शोषो दाहो ऽतिधूमकः

raktekṣaṇatvaṃ pratataṃ śoṣo dāho 'tidhūmakaḥ

5.52

कफो रुणद्धि कुपितस् तोयवाहिषु मारुतम्

kapho ruṇaddhi kupitas toyavāhiṣu mārutam

5.52.2

स्रोतःसु स कफस् तेन पङ्कवच्छोष्यते ततः

srotaḥsu sa kaphas tena paṅkavacchoṣyate tataḥ

5.53

शूकैरिवाचितः कण्ठो निद्रा मधुरवक्त्रता

śūkairivācitaḥ kaṇṭho nidrā madhuravaktratā

5.53.2

आध्मानं शिरसो जाड्यं स्तैमित्यच्छर्द्यरोचकाः

ādhmānaṃ śiraso jāḍyaṃ staimityacchardyarocakāḥ

5.54

आलस्यम् अविपाकश्च सर्वैः स्यात् सर्वलक्षणा

ālasyam avipākaśca sarvaiḥ syāt sarvalakṣaṇā

5.54.2

आमोद्भवा च भक्तस्य संरोधाद् वातपित्तजा

āmodbhavā ca bhaktasya saṃrodhād vātapittajā

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā