2.46

इति ज्वरो ऽष्टधा दृष्टः समासाद् विविधस् तु सः

iti jvaro 'ṣṭadhā dṛṣṭaḥ samāsād vividhas tu saḥ

2.46.2

शारीरो मानसः सौम्यस् तीक्ष्णो ऽन्तर्बहिराश्रयः

śārīro mānasaḥ saumyas tīkṣṇo 'ntarbahirāśrayaḥ

2.47

प्राकृतो वैकृतः साध्यो ऽसाध्यः सामो निरामकः

prākṛto vaikṛtaḥ sādhyo 'sādhyaḥ sāmo nirāmakaḥ

2.47.2

पूर्वं शरीरे शारीरे तापो मनसि मानसे

pūrvaṃ śarīre śārīre tāpo manasi mānase

2.48

पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्

pavane yogavāhitvācchītaṃ śleṣmayute bhavet

2.48.2

दाहः पित्तयुते मिश्रं मिश्रे ऽन्तःसंश्रये पुनः

dāhaḥ pittayute miśraṃ miśre 'ntaḥsaṃśraye punaḥ

2.49

ज्वरे ऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः

jvare 'dhikaṃ vikārāḥ syurantaḥ kṣobho malagrahaḥ

2.49.2

बहिरेव बहिर्वेगे तापो ऽपि च सुसाध्यता

bahireva bahirvege tāpo 'pi ca susādhyatā

2.50

वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्

varṣāśaradvasanteṣu vātādyaiḥ prākṛtaḥ kramāt

2.50.2

वैकृतो ऽन्यः स दुःसाध्यः प्रायश्च प्राकृतो ऽनिलात्

vaikṛto 'nyaḥ sa duḥsādhyaḥ prāyaśca prākṛto 'nilāt

2.51

वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्

varṣāsu māruto duṣṭaḥ pittaśleṣmānvito jvaram

2.51.2

कुर्यात् पित्तं च शरदि तस्य चानुबलं कफः

kuryāt pittaṃ ca śaradi tasya cānubalaṃ kaphaḥ

2.52

तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नानशनाद् भयम्

tatprakṛtyā visargācca tatra nānaśanād bhayam

2.52.2

कफो वसन्ते तम् अपि वातपित्तं भवेद् अनु

kapho vasante tam api vātapittaṃ bhaved anu

2.53

बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्यो ऽनुपद्रवः

balavatsvalpadoṣeṣu jvaraḥ sādhyo 'nupadravaḥ

2.53.2

सर्वथा विकृतिज्ञाने प्राग् असाध्य उदाहृतः

sarvathā vikṛtijñāne prāg asādhya udāhṛtaḥ

2.54

ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वम् अग्लानिर् बहुमूत्रता

jvaropadravatīkṣṇatvam aglānir bahumūtratā

2.54.2

न प्रवृत्तिर् न विड् जीर्णा न क्षुत् सामज्वराकृतिः

na pravṛttir na viḍ jīrṇā na kṣut sāmajvarākṛtiḥ

2.55

ज्वरवेगो ऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः

jvaravego 'dhikaṃ tṛṣṇā pralāpaḥ śvasanaṃ bhramaḥ

2.55.2

मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्

malapravṛttirutkleśaḥ pacyamānasya lakṣaṇam

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā