1.11

तत्र रूक्षो लघुः शीतः खरः सूक्ष्मश् चलो ऽनिलः

tatra rūkṣo laghuḥ śītaḥ kharaḥ sūkṣmaś calo 'nilaḥ

1.11.2

पित्तं सस्नेहतीक्ष्णोष्णं लघु विस्रं सरं द्रवम्

pittaṃ sasnehatīkṣṇoṣṇaṃ laghu visraṃ saraṃ dravam

1.12

स्निग्धः शीतो गुरुर् मन्दः श्लक्ष्णो मृत्स्नः स्थिरः कफः

snigdhaḥ śīto gurur mandaḥ ślakṣṇo mṛtsnaḥ sthiraḥ kaphaḥ

1.12.2

संसर्गः संनिपातश् च तद्द्वित्रिक्षयकोपतः

saṃsargaḥ saṃnipātaś ca taddvitrikṣayakopataḥ

1.13

रसासृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्राणि धातवः

rasāsṛṅmāṃsamedo'sthimajjaśukrāṇi dhātavaḥ

1.13.2

सप्त दूष्या मला मूत्रशकृत्स्वेदादयो ऽपि च

sapta dūṣyā malā mūtraśakṛtsvedādayo 'pi ca

1.14

वृद्धिः समानैः सर्वेषां विपरीतैर् विपर्ययः

vṛddhiḥ samānaiḥ sarveṣāṃ viparītair viparyayaḥ

1.14.2

रसाः स्वाद्वम्ललवणतिक्तोषणकषायकाः

rasāḥ svādvamlalavaṇatiktoṣaṇakaṣāyakāḥ

1.15

षड् द्रव्यम् आश्रितास् ते च यथापूर्वं बलावहाः

ṣaḍ dravyam āśritās te ca yathāpūrvaṃ balāvahāḥ

1.15.2

तत्राद्या मारुतं घ्नन्ति त्रयस् तिक्तादयः कफम्

tatrādyā mārutaṃ ghnanti trayas tiktādayaḥ kapham

1.16

कषायतिक्तमधुराः पित्तम् अन्ये तु कुर्वते

kaṣāyatiktamadhurāḥ pittam anye tu kurvate

1.16.2

शमनं कोपनं स्वस्थहितं द्रव्यम् इति त्रिधा

śamanaṃ kopanaṃ svasthahitaṃ dravyam iti tridhā

1.17

उष्णशीतगुणोत्कर्षात् तत्र वीर्यं द्विधा स्मृतम्

uṣṇaśītaguṇotkarṣāt tatra vīryaṃ dvidhā smṛtam

1.17.2

त्रिधा विपाको द्रव्यस्य स्वाद्वम्लकटुकात्मकः

tridhā vipāko dravyasya svādvamlakaṭukātmakaḥ

1.18

गुरुमन्दहिमस्निग्धश्लक्ष्णसान्द्रमृदुस्थिराः

gurumandahimasnigdhaślakṣṇasāndramṛdusthirāḥ

1.18.2

गुणाः ससूक्ष्मविशदा विंशतिः सविपर्ययाः

guṇāḥ sasūkṣmaviśadā viṃśatiḥ saviparyayāḥ

1.19

कालार्थकर्मणां योगो हीनमिथ्यातिमात्रकः

kālārthakarmaṇāṃ yogo hīnamithyātimātrakaḥ

1.19.2

सम्यग्योगश् च विज्ञेयो रोगारोग्यैककारणम्

samyagyogaś ca vijñeyo rogārogyaikakāraṇam

1.20

रोगस् तु दोषवैषम्यं दोषसाम्यम् अरोगता

rogas tu doṣavaiṣamyaṃ doṣasāmyam arogatā

1.20.2

निजागन्तुविभागेन तत्र रोगा द्विधा स्मृताः

nijāgantuvibhāgena tatra rogā dvidhā smṛtāḥ

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā