5.1.4

यथा भविष्यतो लिङ्गं रिष्टं मृत्योस् तथा ध्रुवम्

yathā bhaviṣyato liṅgaṃ riṣṭaṃ mṛtyos tathā dhruvam

5.2

आयुष्मति क्रियाः सर्वाः सफलाः संप्रयोजिताः

āyuṣmati kriyāḥ sarvāḥ saphalāḥ saṃprayojitāḥ

5.2.2

भवन्ति भिषजां भूत्यै कृतज्ञ इव भूभुजि

bhavanti bhiṣajāṃ bhūtyai kṛtajña iva bhūbhuji

5.2.2

क्षीण आयुषि कृतम् कर्म व्यर्थम् कृतम् इव अधमे

kṣīṇa āyuṣi kṛtam karma vyartham kṛtam iva adhame

5.2.4

अयशो देहसंदेहं स्वार्थहानिं च यच्छति

ayaśo dehasaṃdehaṃ svārthahāniṃ ca yacchati

5.2.5

तर्हीदानीं गतासूनां लक्षणं सम्प्रचक्षते

tarhīdānīṃ gatāsūnāṃ lakṣaṇaṃ sampracakṣate

5.2.6

विकृतिः प्रकृतेः प्राज्ञैः प्रदिष्टा रिष्टसंज्ञया

vikṛtiḥ prakṛteḥ prājñaiḥ pradiṣṭā riṣṭasaṃjñayā

5.2.7

अरिष्टं नास्ति मरणं दृष्टरिष्टं च जीवितम्

ariṣṭaṃ nāsti maraṇaṃ dṛṣṭariṣṭaṃ ca jīvitam

5.2.8

अरिष्टे रिष्टविज्ञानं न च रिष्टे ऽप्यनैपुणात्

ariṣṭe riṣṭavijñānaṃ na ca riṣṭe 'pyanaipuṇāt

5.3

केचित् तु तद् द्विधेत्याहुः स्थाय्यस्थायिविभेदतः

kecit tu tad dvidhetyāhuḥ sthāyyasthāyivibhedataḥ

5.3.2

दोषाणाम् अपि बाहुल्याद् रिष्टाभासः समुद्भवेत्

doṣāṇām api bāhulyād riṣṭābhāsaḥ samudbhavet

5.4

स दोषाणां शमे शाम्येत् स्थाय्यवश्यं तु मृत्यवे

sa doṣāṇāṃ śame śāmyet sthāyyavaśyaṃ tu mṛtyave

5.4.2

रूपेन्द्रियस्वरच्छायाप्रतिच्छायाक्रियादिषु

rūpendriyasvaracchāyāpraticchāyākriyādiṣu

5.5

अन्येष्वपि च भावेषु प्राकृतेष्वनिमित्ततः

anyeṣvapi ca bhāveṣu prākṛteṣvanimittataḥ

5.5.2

विकृतिर् या समासेन रिष्टं तद् इति लक्षयेत्

vikṛtir yā samāsena riṣṭaṃ tad iti lakṣayet

5.6

केशरोम निरभ्यङ्गं यस्याभ्यक्तम् इवेक्ष्यते

keśaroma nirabhyaṅgaṃ yasyābhyaktam ivekṣyate

5.6.2

यस्यात्यर्थं चले नेत्रे स्तब्धान्तर्गतनिर्गते

yasyātyarthaṃ cale netre stabdhāntargatanirgate

5.7

जिह्मे विस्तृतसंक्षिप्ते

jihme vistṛtasaṃkṣipte

5.7.2

उद्भ्रान्तदर्शने हीनदर्शने नकुलोपमे

udbhrāntadarśane hīnadarśane nakulopame

5.8

कपोताभे अलाताभे स्रुते लुलितपक्ष्मणी

kapotābhe alātābhe srute lulitapakṣmaṇī

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā