3.72

तस्मात् तं विधिवद् युक्तैर् अन्नपानेन्धनैर् हितैः

tasmāt taṃ vidhivad yuktair annapānendhanair hitaiḥ

3.72.2

पालयेत् प्रयतस् तस्य स्थितौ ह्य्

pālayet prayatas tasya sthitau hy

3.73

समः समाने स्थानस्थे विषमो ऽग्निर् विमार्गगे

samaḥ samāne sthānasthe viṣamo 'gnir vimārgage

3.73.2

पित्ताभिमूर्छिते तीक्ष्णो मन्दो ऽस्मिन् कफपीडिते

pittābhimūrchite tīkṣṇo mando 'smin kaphapīḍite

3.74

समो ऽग्निर् विषमस् तीक्ष्णो मन्दश् चैवं चतुर्विधः

samo 'gnir viṣamas tīkṣṇo mandaś caivaṃ caturvidhaḥ

3.74.2

यः पचेत् सम्यग् एवान्नं भुक्तं सम्यक् समस् त्व् असौ

yaḥ pacet samyag evānnaṃ bhuktaṃ samyak samas tv asau

3.75

विषमो ऽसम्यग् अप्य् आशु सम्यग् वापि चिरात् पचेत्

viṣamo 'samyag apy āśu samyag vāpi cirāt pacet

3.75.2

तीक्ष्णो वह्निः पचेच् छीघ्रम् असम्यग् अपि भोजनम्

tīkṣṇo vahniḥ pacec chīghram asamyag api bhojanam

3.76

मन्दस् तु सम्यग् अप्य् अन्नम् उपयुक्तं चिरात् पचेत्

mandas tu samyag apy annam upayuktaṃ cirāt pacet

3.76.2

कृत्वास्यशोषाटोपान्त्रकूजनाध्मानगौरवम्

kṛtvāsyaśoṣāṭopāntrakūjanādhmānagauravam

3.77

सहजं कालजं युक्तिकृतं देहबलं त्रिधा

sahajaṃ kālajaṃ yuktikṛtaṃ dehabalaṃ tridhā

3.77.2

तत्र सत्त्वशरीरोत्थं प्राकृतं सहजं बलम्

tatra sattvaśarīrotthaṃ prākṛtaṃ sahajaṃ balam

3.78

वयःकृतम् ऋतूत्थं च कालजं युक्तिजं पुनः

vayaḥkṛtam ṛtūtthaṃ ca kālajaṃ yuktijaṃ punaḥ

3.78.2

विहाराहारजनितं तथोर्जस्करयोगजम्

vihārāhārajanitaṃ tathorjaskarayogajam

3.79

देशो ऽल्पवारिद्रुनगो जाङ्गलः स्वल्परोगदः

deśo 'lpavāridrunago jāṅgalaḥ svalparogadaḥ

3.79.2

आनूपो विपरीतो ऽस्मात् समः साधारणः स्मृतः

ānūpo viparīto 'smāt samaḥ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ

3.80.2

रसो जलं च देहे ऽस्मिन्न् एकैकाञ्जलिवर्धितम्

raso jalaṃ ca dehe 'sminn ekaikāñjalivardhitam

3.81

पृथक् स्वप्रसृतं प्रोक्तम् ओजोमस्तिष्करेतसाम्

pṛthak svaprasṛtaṃ proktam ojomastiṣkaretasām

3.81.2

द्वाव् अञ्जली तु स्तन्यस्य चत्वारो रजसः स्त्रियाः

dvāv añjalī tu stanyasya catvāro rajasaḥ striyāḥ

3.82

समधातोर् इदं मानं विद्याद् वृद्धिक्षयाव् अतः

samadhātor idaṃ mānaṃ vidyād vṛddhikṣayāv ataḥ

Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā