7.29.17

यदा वै क्षत्रियाय पापम् भवति शूद्र कल्पः अस्य प्रजायाम् आजायते

yadā vai kṣatriyāya pāpam bhavati śūdra kalpaḥ asya prajāyām ājāyate

7.29.18

ईश्वरः ह अस्मात् द्वितीयः वा तृतीयः वा शूद्र ताम् अभ्युपैतोः

īśvaraḥ ha asmāt dvitīyaḥ vā tṛtīyaḥ vā śūdra tām abhyupaitoḥ

7.29.19

स शूद्र तया जिज्यूषितः

sa śūdra tayā jijyūṣitaḥ

7.30.1

एते वै ते त्रयः भक्षाः राजन् इति ह उवाच येषाम् आशाम् न इयात् क्षत्रियः यजमानः अथ अस्य एष स्वः भक्षः न्यग्रोधस्य अवरोधाः च फलानि च औदुम्बराणि आश्वत्थानि प्लाक्षाणि अभिषुणुयात् तानि भक्षयेत् सः अस्य स्वः भक्षः यतस् वै अधि देवाः यज्ञेन इष्ट्वा स्वर्गम् लोकम् आयन् तत्र एतान् चमसान् न्युब्जन् ते न्यग्रोधाः अभवन् न्युब्जाः इति ह अपि एनान् एतर्हि आचक्षते कुरुक्षेत्रे ते ह प्रथम जाः न्यग्रोधानाम् तेभ्यः ह अन्ये अधिजाताः ते यत् न्यञ्चः अरोहन् तस्मात् न्यङ् रोहति न्यक् रोहः न्यक् रोहः वै नाम तम् न्यक् रोहम् सन्तम् न्यग्रोधः इति आचक्षते परोक्षेण परोक्ष प्रियाः इव हि देवाः

ete vai te trayaḥ bhakṣāḥ rājan iti ha uvāca yeṣām āśām na iyāt kṣatriyaḥ yajamānaḥ atha asya eṣa svaḥ bhakṣaḥ nyagrodhasya avarodhāḥ ca phalāni ca audumbarāṇi āśvatthāni plākṣāṇi abhiṣuṇuyāt tāni bhakṣayet saḥ asya svaḥ bhakṣaḥ yatas vai adhi devāḥ yajñena iṣṭvā svargam lokam āyan tatra etān camasān nyubjan te nyagrodhāḥ abhavan nyubjāḥ iti ha api enān etarhi ācakṣate kurukṣetre te ha prathama jāḥ nyagrodhānām tebhyaḥ ha anye adhijātāḥ te yat nyañcaḥ arohan tasmāt nyaṅ rohati nyak rohaḥ nyak rohaḥ vai nāma tam nyak roham santam nyagrodhaḥ iti ācakṣate parokṣeṇa parokṣa priyāḥ iva hi devāḥ

7.31.1

तेषाम् यः चमसानाम् रसः अवाङ् ऐत् ते अवरोधाः अभवन् अथ यः ऊर्ध्वः तानि फलानि एष ह वाव क्षत्रियः स्वात् भक्षात् न एति यः न्यग्रोधस्य अवरोधान् च फलानि च भक्षयति उप अह परोक्षेण एव सोम पीथम् आप्नोति न अस्य प्रत्यक्षम् भक्षितः भवति परोक्षम् इव ह वै एष सोमः राजा यत् न्यग्रोधः परोक्षम् इव एष ब्रह्मणः रूपम् उपनिगच्छति यत् क्षत्रियः पुरोधया एव दीक्षया एव प्रवरेण एव क्षत्रम् वै एतत् वनस्पतीनाम् यत् न्यग्रोधः क्षत्रम् राजन्यः निततः इव हि इह क्षत्रियः राष्ट्रे वसन् भवति प्रतिष्ठितः इव निततः इव न्यग्रोधः अवरोधैः भूम्याम् प्रतिष्ठितः इव तत् यत् क्षत्रियः यजमानः न्यग्रोधस्य अवरोधान् च फलानि च भक्षयति आत्मनि एव तत् क्षत्रम् वनस्पतीनाम् प्रतिष्ठापयति क्षत्रे आत्मानम् ह वै आत्मनि क्षत्रम् वनस्पतीनाम् प्रतिष्ठापयति न्यग्रोधः इव अवरोधैः भूम्याम् प्रति राष्ट्रे तिष्ठति उग्रम् ह अस्य राष्ट्रम् अ व्यथ्यम् भवति यः एवम् एतम् भक्षम् भक्षयति क्षत्रियः यजमानः

teṣām yaḥ camasānām rasaḥ avāṅ ait te avarodhāḥ abhavan atha yaḥ ūrdhvaḥ tāni phalāni eṣa ha vāva kṣatriyaḥ svāt bhakṣāt na eti yaḥ nyagrodhasya avarodhān ca phalāni ca bhakṣayati upa aha parokṣeṇa eva soma pītham āpnoti na asya pratyakṣam bhakṣitaḥ bhavati parokṣam iva ha vai eṣa somaḥ rājā yat nyagrodhaḥ parokṣam iva eṣa brahmaṇaḥ rūpam upanigacchati yat kṣatriyaḥ purodhayā eva dīkṣayā eva pravareṇa eva kṣatram vai etat vanaspatīnām yat nyagrodhaḥ kṣatram rājanyaḥ nitataḥ iva hi iha kṣatriyaḥ rāṣṭre vasan bhavati pratiṣṭhitaḥ iva nitataḥ iva nyagrodhaḥ avarodhaiḥ bhūmyām pratiṣṭhitaḥ iva tat yat kṣatriyaḥ yajamānaḥ nyagrodhasya avarodhān ca phalāni ca bhakṣayati ātmani eva tat kṣatram vanaspatīnām pratiṣṭhāpayati kṣatre ātmānam ha vai ātmani kṣatram vanaspatīnām pratiṣṭhāpayati nyagrodhaḥ iva avarodhaiḥ bhūmyām prati rāṣṭre tiṣṭhati ugram ha asya rāṣṭram a vyathyam bhavati yaḥ evam etam bhakṣam bhakṣayati kṣatriyaḥ yajamānaḥ

7.32.1

अथ यत् औदुम्बराणि ऊर्जः वै एषः अन्नाद्यात् वनस्पतिः अजायत यत् उदुम्बरः भौज्यम् वै एतत् वनस्पतीनाम् ऊर्जम् एव अस्मिन् तत् अन्नाद्यम् च भौज्यम् च वनस्पतीनाम् क्षत्रे दधाति अथ यत् आश्वत्थानि तेजसः वै एष वनस्पतिः अजायत यत् अश्वत्थः साम्राज्यम् वै एतत् वनस्पतीनाम् तेजः एव अस्मिन् तत् साम्राज्यम् च वनस्पतीनाम् क्षत्रे दधाति अथ यत् प्लाक्षाणि यशसः वै एष वनस्पतिः अजायत यत् प्लक्षः स्वाराज्यम् च ह वै एतत् वैराज्यम् च वनस्पतीनाम् यशः एव अस्मिन् तत् स्वाराज्य वैराज्ये च वनस्पतीनाम् क्षत्रे दधाति एतानि अस्य पुरस्तात् उपक्ﾱप्तानि भवन्ति अथ सोमम् राजानम् क्रीणन्ति ते राज्ञः एव आवृता उपवसथात् प्रतिवेशैः चरन्ति अथ औपवसथ्यम् अहर् एतानि अध्वर्युः पुरस्तात् उपकल्पयेत अधिषवणम् चर्म अधिषवणे फलके द्रोणकलशम् दशापवित्रम् अद्रीन् पूतभृतम् च आधवनीयम् च स्थालीम् उदञ्चनम् चमसम् च तत् यत् एतत् राजानम् प्रातर् अभिषुण्वन्ति तत् एनानि द्वेधा विगृह्णीयात् अभि अन्यानि सुनुयात् माध्यंदिनाय अन्यानि परिशिंष्यात्

atha yat audumbarāṇi ūrjaḥ vai eṣaḥ annādyāt vanaspatiḥ ajāyata yat udumbaraḥ bhaujyam vai etat vanaspatīnām ūrjam eva asmin tat annādyam ca bhaujyam ca vanaspatīnām kṣatre dadhāti atha yat āśvatthāni tejasaḥ vai eṣa vanaspatiḥ ajāyata yat aśvatthaḥ sāmrājyam vai etat vanaspatīnām tejaḥ eva asmin tat sāmrājyam ca vanaspatīnām kṣatre dadhāti atha yat plākṣāṇi yaśasaḥ vai eṣa vanaspatiḥ ajāyata yat plakṣaḥ svārājyam ca ha vai etat vairājyam ca vanaspatīnām yaśaḥ eva asmin tat svārājya vairājye ca vanaspatīnām kṣatre dadhāti etāni asya purastāt upakﾱptāni bhavanti atha somam rājānam krīṇanti te rājñaḥ eva āvṛtā upavasathāt prativeśaiḥ caranti atha aupavasathyam ahar etāni adhvaryuḥ purastāt upakalpayeta adhiṣavaṇam carma adhiṣavaṇe phalake droṇakalaśam daśāpavitram adrīn pūtabhṛtam ca ādhavanīyam ca sthālīm udañcanam camasam ca tat yat etat rājānam prātar abhiṣuṇvanti tat enāni dvedhā vigṛhṇīyāt abhi anyāni sunuyāt mādhyaṃdināya anyāni pariśiṃṣyāt

7.33.1

तत् यत्र एतान् चमसान् उन्नयेयुः तत् एतम् यजमान चमसम् उन्नयेत् तस्मिन् द्वे दर्भ तरुणके प्रास्ते स्याताम् तयोः वषट्कृते अन्तःपरिधि पूर्वम् प्रास्येत् दधिक्राव्णः अकारिषम् इति एतया ऋचा स स्वाहाकारया अनुवषट्कृते अपरम् आ दधिक्राः शवसा पञ्च कृष्टीः इति तत् यत्र एतान् चमसान् आहरेयुः तत् एतम् यजमान चमसम् आहरेत् तान् यत्र उद्गृह्णीयुः तत् एनम् उपोद्गृह्णीयात् तत् यदा इडाम् होता उपह्वयेत यदा चमसम् भक्षयेत् अथ एनम् एतया भक्षयेत् यत् अत्र शिष्टम् रसिनः सुतस्य यत् इन्द्रः अपिबत् शचीभिः इदम् तत् अस्य मनसा शिवेन सोमम् राजानम् इह भक्षयामि इति शिवः ह वै अस्मै एष वानस्पत्यः शिवेन मनसा भक्षितः भवति उग्रम् ह अस्य राष्ट्रम् अव्यथ्यम् भवति यः एवम् एतम् भक्षम् भक्षयति क्षत्रियः यजमानः शम् नः एधि हृदे पीतः प्र नः आयुः जीवसे सोम तारीः इति आत्मनः प्रत्यभिमर्शः ईश्वरः ह वै एषः अ प्रत्यभिमृष्टः मनुष्यस्य आयुः प्रत्यवहर्तोः अन् अर्हन् मा भक्षयति इति तत् यत् एतेन आत्मानम् अभिमृशति आयुः एव तत् प्रतिरते आप्यायस्व समेतु ते सम् ते पयांसि सम् उ यन्तु वाजाः इति चमसम् आप्याययति अभिरूपाभ्याम् यत् यज्ञे अभिरूपम् तत् समृद्धम्

tat yatra etān camasān unnayeyuḥ tat etam yajamāna camasam unnayet tasmin dve darbha taruṇake prāste syātām tayoḥ vaṣaṭkṛte antaḥparidhi pūrvam prāsyet dadhikrāvṇaḥ akāriṣam iti etayā ṛcā sa svāhākārayā anuvaṣaṭkṛte aparam ā dadhikrāḥ śavasā pañca kṛṣṭīḥ iti tat yatra etān camasān āhareyuḥ tat etam yajamāna camasam āharet tān yatra udgṛhṇīyuḥ tat enam upodgṛhṇīyāt tat yadā iḍām hotā upahvayeta yadā camasam bhakṣayet atha enam etayā bhakṣayet yat atra śiṣṭam rasinaḥ sutasya yat indraḥ apibat śacībhiḥ idam tat asya manasā śivena somam rājānam iha bhakṣayāmi iti śivaḥ ha vai asmai eṣa vānaspatyaḥ śivena manasā bhakṣitaḥ bhavati ugram ha asya rāṣṭram avyathyam bhavati yaḥ evam etam bhakṣam bhakṣayati kṣatriyaḥ yajamānaḥ śam naḥ edhi hṛde pītaḥ pra naḥ āyuḥ jīvase soma tārīḥ iti ātmanaḥ pratyabhimarśaḥ īśvaraḥ ha vai eṣaḥ a pratyabhimṛṣṭaḥ manuṣyasya āyuḥ pratyavahartoḥ an arhan mā bhakṣayati iti tat yat etena ātmānam abhimṛśati āyuḥ eva tat pratirate āpyāyasva sametu te sam te payāṃsi sam u yantu vājāḥ iti camasam āpyāyayati abhirūpābhyām yat yajñe abhirūpam tat samṛddham

7.34.1

तत् यत्र एतान् चमसान् सादयेयुः तत् एतम् यजमान चमसम् सादयेत् तान् यत्र प्रकम्पयेयुः तत् एनम् अनुप्रकम्पयेत् अथ एनम् आहृतम् भक्षयेत् नराशंस पीतस्य देव सोम ते मति विदः ऊमैः पितृभिः भक्षितस्य भक्षयामि इति प्रातःसवने नाराशंसः भक्षः ऊर्वैः इति माध्यंदिने काव्यैः इति तृतीयसवने ऊमाः वै पितरः प्रातःसवने ऊर्वाः माध्यंदिने काव्याः तृतीयसवने तत् एतत् पितॄन् एव अमृतान् सवन भाजः करोति सर्वः ह एव सः अमृतः इति ह स्म आह प्रियव्रतः सोमापः यः कः च सवन भाज् इति अमृताः ह वै अस्य पितरः सवन भाजः भवन्ति उग्रम् ह अस्य राष्ट्रम् अव्यथ्यम् भवति यः एवम् एतम् भक्षम् भक्षयति क्षत्रियः यजमानः समानः आत्मनः प्रत्यभिमर्शः समानम् आप्यायनम् चमसस्य प्रातःसवनस्य एव आवृता प्रातःसवने चरेयुः माध्यंदिनस्य माध्यंदिने तृतीयसवनस्य तृतीयसवने

tat yatra etān camasān sādayeyuḥ tat etam yajamāna camasam sādayet tān yatra prakampayeyuḥ tat enam anuprakampayet atha enam āhṛtam bhakṣayet narāśaṃsa pītasya deva soma te mati vidaḥ ūmaiḥ pitṛbhiḥ bhakṣitasya bhakṣayāmi iti prātaḥsavane nārāśaṃsaḥ bhakṣaḥ ūrvaiḥ iti mādhyaṃdine kāvyaiḥ iti tṛtīyasavane ūmāḥ vai pitaraḥ prātaḥsavane ūrvāḥ mādhyaṃdine kāvyāḥ tṛtīyasavane tat etat pitṝn eva amṛtān savana bhājaḥ karoti sarvaḥ ha eva saḥ amṛtaḥ iti ha sma āha priyavrataḥ somāpaḥ yaḥ kaḥ ca savana bhāj iti amṛtāḥ ha vai asya pitaraḥ savana bhājaḥ bhavanti ugram ha asya rāṣṭram avyathyam bhavati yaḥ evam etam bhakṣam bhakṣayati kṣatriyaḥ yajamānaḥ samānaḥ ātmanaḥ pratyabhimarśaḥ samānam āpyāyanam camasasya prātaḥsavanasya eva āvṛtā prātaḥsavane careyuḥ mādhyaṃdinasya mādhyaṃdine tṛtīyasavanasya tṛtīyasavane

7.34.2

तम् एवम् एतम् भक्षम् प्रोवाच रामः मार्गवेयः विश्वंतराय सौषद्मनाय

tam evam etam bhakṣam provāca rāmaḥ mārgaveyaḥ viśvaṃtarāya sauṣadmanāya

7.34.3

तस्मिन् ह उवाच प्रोक्ते सहस्रम् उ ह ब्राह्मण तुभ्यम् दद्मः सश्यापर्णः उ मे यज्ञः इति

tasmin ha uvāca prokte sahasram u ha brāhmaṇa tubhyam dadmaḥ saśyāparṇaḥ u me yajñaḥ iti

7.34.4

एतम् उ ह एव प्रोवाच तुरः कावषेयः जनमेजयाय पारिक्षिताय एतम् उ ह एव प्रोचतुः पर्वत नारदौ सोमकाय साहदेव्याय सहदेवाय सार्ञ्जयाय बभ्रवे दैवावृधाय भीमाय वैदर्भाय नग्नजिते गान्धाराय एतम् उ ह एव प्रोवाच अग्निः सनश्रुताय अरिंदमाय क्रतुविदे जानकये एतम् उ ह एव प्रोवाच वसिष्ठः सुदासे पैजवनाय

etam u ha eva provāca turaḥ kāvaṣeyaḥ janamejayāya pārikṣitāya etam u ha eva procatuḥ parvata nāradau somakāya sāhadevyāya sahadevāya sārñjayāya babhrave daivāvṛdhāya bhīmāya vaidarbhāya nagnajite gāndhārāya etam u ha eva provāca agniḥ sanaśrutāya ariṃdamāya kratuvide jānakaye etam u ha eva provāca vasiṣṭhaḥ sudāse paijavanāya

7.34.5

ते ह ते सर्वे एव महत् जग्मुः एतम् भक्षम् भक्षयित्वा

te ha te sarve eva mahat jagmuḥ etam bhakṣam bhakṣayitvā

7.34.6

सर्वे ह एव महा राजा आसुः

sarve ha eva mahā rājā āsuḥ

7.34.7

आदित्यः इव ह स्म श्रियाम् प्रतिष्ठिताः तपन्ति सर्वाभ्यः दिग्भ्यः बलिम् आवहन्तः

ādityaḥ iva ha sma śriyām pratiṣṭhitāḥ tapanti sarvābhyaḥ digbhyaḥ balim āvahantaḥ

7.34.8

आदित्यः इव ह वै श्रियाम् प्रतिष्ठितः तपति

ādityaḥ iva ha vai śriyām pratiṣṭhitaḥ tapati

7.34.9

सर्वाभ्यः दिग्भ्यः बलिम् आवहति

sarvābhyaḥ digbhyaḥ balim āvahati

7.34.10

उग्रम् ह अस्य राष्ट्रम् अव्यथ्यम् भवति यः एवम् एतम् भक्षम् भक्षयति क्षत्रियः यजमानः यजमानः

ugram ha asya rāṣṭram avyathyam bhavati yaḥ evam etam bhakṣam bhakṣayati kṣatriyaḥ yajamānaḥ yajamānaḥ

8.1.1

अथातः स्तुतशस्त्रयोर् एव

athātaḥ stutaśastrayor eva

8.1.2

ऐकाहिकम् प्रातःसवनम् ऐकाहिकं तृतीयसवनम् एते वै शान्ते क्ﾱप्ते प्रतिष्ठिते सवने यद् ऐकाहिके शान्त्यै क्ﾱप्त्यै प्रतिष्ठित्या अप्रच्युत्यै

aikāhikam prātaḥsavanam aikāhikaṃ tṛtīyasavanam ete vai śānte kﾱpte pratiṣṭhite savane yad aikāhike śāntyai kﾱptyai pratiṣṭhityā apracyutyai

8.1.3

उक्तो माध्यंदिनः पवमानो य उभयसाम्नो बृहत्पृष्ठस्योभे हि सामनी क्रियेते

ukto mādhyaṃdinaḥ pavamāno ya ubhayasāmno bṛhatpṛṣṭhasyobhe hi sāmanī kriyete

Aitareyabrāhmaṇa