5.31.5

तद् एषाभि यज्ञगाथा गीयते

tad eṣābhi yajñagāthā gīyate

5.31.6

प्रातः प्रातर् अनृतं ते वदन्ति पुरोदयाज् जुह्वति ये ऽग्निहोत्रं दिवा कीर्त्यम् अदिवा कीर्तयन्तः सूर्यो ज्योतिर् न तदा ज्योतिर् एषाम् इति

prātaḥ prātar anṛtaṃ te vadanti purodayāj juhvati ye 'gnihotraṃ divā kīrtyam adivā kīrtayantaḥ sūryo jyotir na tadā jyotir eṣām iti

5.32.1

प्रजापतिर् अकामयत प्रजायेय भूयान् स्याम् इति स तपो ऽतप्यत स तपस् तप्त्वेमांल्लोकान् असृजत पृथिवीम् अन्तरिक्षं दिवं तांल्लोकान् अभ्यतपत् तेभ्यो ऽभितप्तेभ्यस् त्रीणि ज्योतींष्य् अजायन्ताग्निर् एव पृथिव्या अजायत वायुर् अन्तरिक्षाद् आदित्यो दिवस् तानि ज्योतींष्य् अभ्यतपत् तेभ्यो ऽभितप्तेभ्यस् त्रयो वेदा अजायन्त ऋग्वेद एवाग्नेर् अजायत यजुर्वेदो वायोः सामवेद आदित्यात् तान् वेदान् अभ्यतपत् तेभ्यो ऽभितप्तेभ्यस् त्रीणि शुक्राण्य् अजायन्त भूर् इत्य् एव ऋग्वेदाद् अजायत भुव इति यजुर्वेदात् स्वर् इति सामवेदात्

prajāpatir akāmayata prajāyeya bhūyān syām iti sa tapo 'tapyata sa tapas taptvemāṃllokān asṛjata pṛthivīm antarikṣaṃ divaṃ tāṃllokān abhyatapat tebhyo 'bhitaptebhyas trīṇi jyotīṃṣy ajāyantāgnir eva pṛthivyā ajāyata vāyur antarikṣād ādityo divas tāni jyotīṃṣy abhyatapat tebhyo 'bhitaptebhyas trayo vedā ajāyanta ṛgveda evāgner ajāyata yajurvedo vāyoḥ sāmaveda ādityāt tān vedān abhyatapat tebhyo 'bhitaptebhyas trīṇi śukrāṇy ajāyanta bhūr ity eva ṛgvedād ajāyata bhuva iti yajurvedāt svar iti sāmavedāt

5.32.2

तानि शुक्राण्य् अभ्यतपत् तेभ्यो ऽभितप्तेभ्यस् त्रयो वर्णा अजायन्ताकार उकारो मकार इति तान् एकधा समभरत् तद् एतद् औम् इति तस्माद् ओम् ओम् इति प्रणौत्य् ओम् इति वै स्वर्गो लोक ओम् इत्य् असौ यो ऽसौ तपति

tāni śukrāṇy abhyatapat tebhyo 'bhitaptebhyas trayo varṇā ajāyantākāra ukāro makāra iti tān ekadhā samabharat tad etad aum iti tasmād om om iti praṇauty om iti vai svargo loka om ity asau yo 'sau tapati

5.32.3

स प्रजापतिर् यज्ञम् अतनुत तम् आहरत् तेनायजत स ऋचैव हौत्रम् अकरोद् यजुषाध्वर्यवं साम्नोद्गीथं यद् एतत् त्रय्यै विद्यायै शुक्रं तेन ब्रह्मत्वम् अकरोत्

sa prajāpatir yajñam atanuta tam āharat tenāyajata sa ṛcaiva hautram akarod yajuṣādhvaryavaṃ sāmnodgīthaṃ yad etat trayyai vidyāyai śukraṃ tena brahmatvam akarot

5.32.4

स प्रजापतिर् यज्ञं देवेभ्यः सम्प्रायच्छत् ते देवा यज्ञम् अतन्वत तम् आहरन्त तेनायजन्त त ऋचैव हौत्रम् अकुर्वन् यजुषाध्वर्यवं साम्नोद्गीथं यद् एवैतत् त्रय्यै विद्यायै शुक्रं तेन ब्रह्मत्वम् अकुर्वन्

sa prajāpatir yajñaṃ devebhyaḥ samprāyacchat te devā yajñam atanvata tam āharanta tenāyajanta ta ṛcaiva hautram akurvan yajuṣādhvaryavaṃ sāmnodgīthaṃ yad evaitat trayyai vidyāyai śukraṃ tena brahmatvam akurvan

5.32.5

ते देवा अब्रुवन् प्रजापतिं यदि नो यज्ञ ऋक्त आर्तिः स्याद् यदि यजुष्टो यदि सामतो यद्य् अविज्ञाता सर्वव्यापद् वा का प्रायश्चित्तिर् इति स प्रजापतिर् अब्रवीद् देवान् यदि वो यज्ञ ऋक्त आर्तिर् भवति भूर् इति गार्हपत्ये जुहवाथ यदि यजुष्टो भुव इत्य् आग्नीध्रीये ऽन्वाहार्यपचने वा हविर्यज्ञेषु यदि सामतः स्वर् इत्य् आहवनीये यद्य् अविज्ञाता सर्वव्यापद् वा भूर् भुवः स्वर् इति सर्वा अनुद्रुत्याहवनीय एव जुहवाथेति

te devā abruvan prajāpatiṃ yadi no yajña ṛkta ārtiḥ syād yadi yajuṣṭo yadi sāmato yady avijñātā sarvavyāpad vā kā prāyaścittir iti sa prajāpatir abravīd devān yadi vo yajña ṛkta ārtir bhavati bhūr iti gārhapatye juhavātha yadi yajuṣṭo bhuva ity āgnīdhrīye 'nvāhāryapacane vā haviryajñeṣu yadi sāmataḥ svar ity āhavanīye yady avijñātā sarvavyāpad vā bhūr bhuvaḥ svar iti sarvā anudrutyāhavanīya eva juhavātheti

5.32.6

एतानि ह वै वेदानाम् अन्तःश्लेषणानि यद् एता व्याहृतयस् तद् यथात्मनात्मानं संदध्याद् यथा पर्वणा पर्व यथा श्लेष्मणा चर्मण्यं वान्यद् वा विश्लिष्टम् संश्लेषयेद् एवम् एवैताभिर् यज्ञस्य विश्लिष्टं संदधाति सैषा सर्वप्रायश्चित्तिर् यद् एता व्याहृतयस् तस्माद् एषैव यज्ञे प्रायश्चित्तिः कर्तव्या

etāni ha vai vedānām antaḥśleṣaṇāni yad etā vyāhṛtayas tad yathātmanātmānaṃ saṃdadhyād yathā parvaṇā parva yathā śleṣmaṇā carmaṇyaṃ vānyad vā viśliṣṭam saṃśleṣayed evam evaitābhir yajñasya viśliṣṭaṃ saṃdadhāti saiṣā sarvaprāyaścittir yad etā vyāhṛtayas tasmād eṣaiva yajñe prāyaścittiḥ kartavyā

5.33.1

तद् आहुर् महावदाः यद् ऋचैव हौत्रं क्रियते यजुषाध्वर्यवं साम्नोद्गीथं व्यारब्धा त्रयी विद्या भवत्य् अथ केन ब्रह्मत्वं क्रियत इति त्रय्या विद्ययेति ब्रूयात्

tad āhur mahāvadāḥ yad ṛcaiva hautraṃ kriyate yajuṣādhvaryavaṃ sāmnodgīthaṃ vyārabdhā trayī vidyā bhavaty atha kena brahmatvaṃ kriyata iti trayyā vidyayeti brūyāt

5.33.2

अयं वै यज्ञो यो ऽयं पवते तस्य वाक् च मनश् च वर्तन्यौ वाचा च हि मनसा च यज्ञो वर्तत इयं वै वाग् अदो मनस् तद् वाचा त्रय्या विद्ययैकम् पक्षं संस्कुर्वन्ति मनसैव ब्रह्मा संस्करोति

ayaṃ vai yajño yo 'yaṃ pavate tasya vāk ca manaś ca vartanyau vācā ca hi manasā ca yajño vartata iyaṃ vai vāg ado manas tad vācā trayyā vidyayaikam pakṣaṃ saṃskurvanti manasaiva brahmā saṃskaroti

5.33.3

ते हैके ब्रह्माण उपाकृते प्रातरनुवाके स्तोमभागाञ् जपित्वा भाषमाणा उपासते तद्धैतद् उवाच ब्राह्मण उपाकृते प्रातरनुवाके ब्रह्माणम् भाषमाणं दृष्ट्वार्धम् अस्य यज्ञस्यान्तरगुर् इति तद् यथैकपात् पुरुषो यन्न् एकतश्चक्रो वा रथो वर्तमानो भ्रेषं न्येत्य् एवम् एव स यज्ञो भ्रेषं न्येति यज्ञस्य भ्रेषम् अनु यजमानो भ्रेषं न्येति

te haike brahmāṇa upākṛte prātaranuvāke stomabhāgāñ japitvā bhāṣamāṇā upāsate taddhaitad uvāca brāhmaṇa upākṛte prātaranuvāke brahmāṇam bhāṣamāṇaṃ dṛṣṭvārdham asya yajñasyāntaragur iti tad yathaikapāt puruṣo yann ekataścakro vā ratho vartamāno bhreṣaṃ nyety evam eva sa yajño bhreṣaṃ nyeti yajñasya bhreṣam anu yajamāno bhreṣaṃ nyeti

5.33.4

तस्माद् ब्रह्मोपाकृते प्रातरनुवाके वाचंयमः स्याद् ओपांश्वन्तर्यामयोर् होमाद् उपाकृतेषु पवमानेष्व् ओदृचो ऽथ यानि स्तोत्राणि सशस्त्राण्य् आ तेषां वषट्काराद् वाचंयम एव स्यात् तद् यथोभयतःपात् पुरुषो यन्न् उभयतश्चक्रो वा रथो वर्तमानो न रिष्यत्य् एवम् एव स यज्ञो न रिष्यति यज्ञस्यारिष्टिम् अनु यजमानो न रिष्यति

tasmād brahmopākṛte prātaranuvāke vācaṃyamaḥ syād opāṃśvantaryāmayor homād upākṛteṣu pavamāneṣv odṛco 'tha yāni stotrāṇi saśastrāṇy ā teṣāṃ vaṣaṭkārād vācaṃyama eva syāt tad yathobhayataḥpāt puruṣo yann ubhayataścakro vā ratho vartamāno na riṣyaty evam eva sa yajño na riṣyati yajñasyāriṣṭim anu yajamāno na riṣyati

5.34.1

तद् आहुर् यद् ग्रहान् मे ऽग्रहीत् प्राचारीन् म आहुतीर् मे ऽहौषीद् इत्य् अध्वर्यवे दक्षिणा नीयन्त उदगासीन् म इत्य् उद्गात्रे ऽन्ववोचन् मे ऽशंसीन् मे ऽयाक्षीन् म इति होत्रे किं स्विद् एव चक्रुषे ब्रह्मणे दक्षिणा नीयन्ते ऽकृत्वाहो स्विद् एव हरता इति

tad āhur yad grahān me 'grahīt prācārīn ma āhutīr me 'hauṣīd ity adhvaryave dakṣiṇā nīyanta udagāsīn ma ity udgātre 'nvavocan me 'śaṃsīn me 'yākṣīn ma iti hotre kiṃ svid eva cakruṣe brahmaṇe dakṣiṇā nīyante 'kṛtvāho svid eva haratā iti

5.34.2

यज्ञस्य हैष भिषग् यद् ब्रह्मा यज्ञायैव तद् भेषजं कृत्वा हरति

yajñasya haiṣa bhiṣag yad brahmā yajñāyaiva tad bheṣajaṃ kṛtvā harati

5.34.3

अथो यद् भूयिष्ठेनैव ब्रह्मणा छन्दसां रसेनार्त्विज्यं करोति यद् ब्रह्मा तस्माद् ब्रह्मार्धभाग्घ वा एष इतरेषाम् ऋत्विजाम् अग्र आस यद् ब्रह्मार्धम् एव ब्रह्मण आसार्धम् इतरेषाम् ऋत्विजाम्

atho yad bhūyiṣṭhenaiva brahmaṇā chandasāṃ rasenārtvijyaṃ karoti yad brahmā tasmād brahmārdhabhāggha vā eṣa itareṣām ṛtvijām agra āsa yad brahmārdham eva brahmaṇa āsārdham itareṣām ṛtvijām

5.34.4

तस्माद् यदि यज्ञ ऋक्त आर्तिः स्याद् यदि यजुष्टो यदि सामतो यद्य् अविज्ञाता सर्वव्यापद् वा ब्रह्मण एव निवेदयन्ते तस्माद् यदि यज्ञ ऋक्त आर्तिर् भवति भूर् इति ब्रह्मा गार्हपत्ये जुहुयाद् यदि यजुष्टो भुव इत्य् आग्नीध्रीये ऽन्वाहार्यपचने वा हविर्यज्ञेषु यदि सामतः स्वर् इत्य् आहवनीये यद्य् अविज्ञाता सर्वव्यापद् वा भूर् भुवः स्वर् इति सर्वा अनुद्रुत्याहवनीय एव जुहुयात्

tasmād yadi yajña ṛkta ārtiḥ syād yadi yajuṣṭo yadi sāmato yady avijñātā sarvavyāpad vā brahmaṇa eva nivedayante tasmād yadi yajña ṛkta ārtir bhavati bhūr iti brahmā gārhapatye juhuyād yadi yajuṣṭo bhuva ity āgnīdhrīye 'nvāhāryapacane vā haviryajñeṣu yadi sāmataḥ svar ity āhavanīye yady avijñātā sarvavyāpad vā bhūr bhuvaḥ svar iti sarvā anudrutyāhavanīya eva juhuyāt

5.34.5

स प्रस्तोतोपाकृते स्तोत्र आह ब्रह्मन् स्तोष्यामः प्रशास्तर् इति स भूर् इति ब्रह्मा प्रातःसवने ब्रूयाद् इन्द्रवन्तः स्तुध्वम् इति भुव इति माध्यंदिने सवने ब्रूयाद् इन्द्रवन्तः स्तुध्वम् इति स्वर् इति तृतीयसवने ब्रूयाद् इन्द्रवन्तः स्तुध्वम् इति भूर् भुवः स्वर् इत्य् उक्थे वातिरात्रे वा ब्रूयाद् इन्द्रवन्तः स्तुध्वम् इति

sa prastotopākṛte stotra āha brahman stoṣyāmaḥ praśāstar iti sa bhūr iti brahmā prātaḥsavane brūyād indravantaḥ studhvam iti bhuva iti mādhyaṃdine savane brūyād indravantaḥ studhvam iti svar iti tṛtīyasavane brūyād indravantaḥ studhvam iti bhūr bhuvaḥ svar ity ukthe vātirātre vā brūyād indravantaḥ studhvam iti

5.34.6

स यद् आहेन्द्रवन्तः स्तुध्वम् इत्य् ऐन्द्रो वै यज्ञ इन्द्रो यज्ञस्य देवता सेन्द्रम् एव तद् उद्गीथं करोतीन्द्रान् मा गाद् इन्द्रवन्तः स्तुध्वम् इति एवैनांस् तद् आह तद् आह

sa yad āhendravantaḥ studhvam ity aindro vai yajña indro yajñasya devatā sendram eva tad udgīthaṃ karotīndrān mā gād indravantaḥ studhvam iti evaināṃs tad āha tad āha

6.1.1

देवा ह वै सर्वचरौ सत्रं निषेदुस् ते ह पाप्मानं नापजघ्निरे तान् होवाचार्बुदः काद्रवेयः सर्पऋषिर् मन्त्रकृद् एका वै वो होत्राकृता तां वो ऽहं करवाण्य् अथ पाप्मानम् अपहनिष्यध्व इति ते ह तथेत्य् ऊचुस् तेषां ह स्म स मध्यंदिने मध्यंदिन एवोपोदासर्पन् ग्राव्णो ऽभिष्टौति

devā ha vai sarvacarau satraṃ niṣedus te ha pāpmānaṃ nāpajaghnire tān hovācārbudaḥ kādraveyaḥ sarpaṛṣir mantrakṛd ekā vai vo hotrākṛtā tāṃ vo 'haṃ karavāṇy atha pāpmānam apahaniṣyadhva iti te ha tathety ūcus teṣāṃ ha sma sa madhyaṃdine madhyaṃdina evopodāsarpan grāvṇo 'bhiṣṭauti

6.1.2

तस्मान् मध्यंदिने मध्यंदिन एव ग्राव्णो ऽभिष्टुवन्ति तदनुकृति

tasmān madhyaṃdine madhyaṃdina eva grāvṇo 'bhiṣṭuvanti tadanukṛti

Aitareyabrāhmaṇa