4.21.1

आहूय दूरोहणं रोहति स्वर्गो वै लोको दूरोहणं वाग् आहावो ब्रह्म वै वाक् स यद् आह्वयते तद् ब्रह्मणाहावेन स्वर्गं लोकं रोहति

āhūya dūrohaṇaṃ rohati svargo vai loko dūrohaṇaṃ vāg āhāvo brahma vai vāk sa yad āhvayate tad brahmaṇāhāvena svargaṃ lokaṃ rohati

4.21.2

स पच्छः प्रथमं रोहतीमं तल् लोकम् आप्नोत्य् अथार्धर्चशो ऽन्तरिक्षं तद् आप्नोत्य् अथ त्रिपद्यामुं तल्लोकम् आप्नोत्य् अथ केवल्या तद् एतस्मिन् प्रतितिष्ठति य एष तपति

sa pacchaḥ prathamaṃ rohatīmaṃ tal lokam āpnoty athārdharcaśo 'ntarikṣaṃ tad āpnoty atha tripadyāmuṃ tallokam āpnoty atha kevalyā tad etasmin pratitiṣṭhati ya eṣa tapati

4.21.3

त्रिपद्या प्रत्यवरोहति यथा शाखां धारयमाणस् तद् अमुष्मिंल्लोके प्रतितिष्ठत्य् अर्धर्चशो ऽन्तरिक्षे पच्छो ऽस्मिंल्लोक आप्त्वैव तत् स्वर्गं लोकं यजमाना अस्मिंल्लोके प्रतितिष्ठन्ति

tripadyā pratyavarohati yathā śākhāṃ dhārayamāṇas tad amuṣmiṃlloke pratitiṣṭhaty ardharcaśo 'ntarikṣe paccho 'smiṃlloka āptvaiva tat svargaṃ lokaṃ yajamānā asmiṃlloke pratitiṣṭhanti

4.21.4

अथ य एककामाः स्युः स्वर्गकामाः पराञ्चम् एव तेषां रोहेत् ते जयेयुर् हैव स्वर्गं लोकम्

atha ya ekakāmāḥ syuḥ svargakāmāḥ parāñcam eva teṣāṃ rohet te jayeyur haiva svargaṃ lokam

4.21.5

न त्व् एवास्मिंल्लोके ज्योग् इव वसेयुः

na tv evāsmiṃlloke jyog iva vaseyuḥ

4.21.6

मिथुनानि सूक्तानि शस्यन्ते त्रैष्टुभानि च जागतानि च मिथुनं वै पशवः पशवश् छन्दांसि पशूनां अवरुद्ध्यै

mithunāni sūktāni śasyante traiṣṭubhāni ca jāgatāni ca mithunaṃ vai paśavaḥ paśavaś chandāṃsi paśūnāṃ avaruddhyai

4.22.1

यथा वै पुरुष एवं विषुवांस् तस्य यथा दक्षिणो ऽर्ध एवम् पूर्वो ऽर्धो विषुवतो यथोत्तरो ऽर्ध एवम् उत्तरो ऽर्धो विषुवतस् तस्माद् उत्तर इत्य् आचक्षते प्रबाहुक् सतः शिर एव विषुवान् बिदलसंहित इव वै पुरुषस् तद्धापि स्यूमेव मध्ये शीर्ष्णो विज्ञायते

yathā vai puruṣa evaṃ viṣuvāṃs tasya yathā dakṣiṇo 'rdha evam pūrvo 'rdho viṣuvato yathottaro 'rdha evam uttaro 'rdho viṣuvatas tasmād uttara ity ācakṣate prabāhuk sataḥ śira eva viṣuvān bidalasaṃhita iva vai puruṣas taddhāpi syūmeva madhye śīrṣṇo vijñāyate

4.22.2

तद् आहुर् विषुवत्य् एवैतद् अहः शंसेद् विषुवान् वा एतद् उक्थानाम् उक्थं विषुवान् विषुवान् इति ह विषुवन्तो भवन्ति श्रेष्ठताम् अश्नुवत इति

tad āhur viṣuvaty evaitad ahaḥ śaṃsed viṣuvān vā etad ukthānām ukthaṃ viṣuvān viṣuvān iti ha viṣuvanto bhavanti śreṣṭhatām aśnuvata iti

4.22.3

तत् तन् नादृत्यं संवत्सर एव शंसेद् रेतो वा एतत् संवत्सरं दधतो यन्ति

tat tan nādṛtyaṃ saṃvatsara eva śaṃsed reto vā etat saṃvatsaraṃ dadhato yanti

4.22.4

यानि वै पुरा संवत्सराद् रेतांसि जायन्ते यानि पञ्चमास्यानि यानि षण्मास्यानि स्रीव्यन्ति वै तानि न वै तैर् भुञ्जते

yāni vai purā saṃvatsarād retāṃsi jāyante yāni pañcamāsyāni yāni ṣaṇmāsyāni srīvyanti vai tāni na vai tair bhuñjate

4.22.5

अथ यान्य् एव दशमास्यानि जायन्ते यानि सांवत्सरिकाणि तैर् भुञ्जते तस्मात् संवत्सर एवैतद् अहः शंसेत्

atha yāny eva daśamāsyāni jāyante yāni sāṃvatsarikāṇi tair bhuñjate tasmāt saṃvatsara evaitad ahaḥ śaṃset

4.22.6

संवत्सरो ह्य् एतद् अहर् आप्नोति संवत्सरं ह्य् एतद् अहर् आप्नुवन्त्य् एष ह वै संवत्सरेण पाप्मानम् अपहत एष विषुवताङ्गेभ्यो हैव मासैः पाप्मानम् अपहते शीर्ष्णो विषुवता

saṃvatsaro hy etad ahar āpnoti saṃvatsaraṃ hy etad ahar āpnuvanty eṣa ha vai saṃvatsareṇa pāpmānam apahata eṣa viṣuvatāṅgebhyo haiva māsaiḥ pāpmānam apahate śīrṣṇo viṣuvatā

4.22.7

अप संवत्सरेण पाप्मानं हते ऽप विषुवता य एवं वेद

apa saṃvatsareṇa pāpmānaṃ hate 'pa viṣuvatā ya evaṃ veda

4.22.8

वैश्वकर्मणम् ऋषभं सवनीयस्योपालम्भ्यम् आलभेरन् द्विरूपम् उभयत एतम् महाव्रतीये ऽहनि

vaiśvakarmaṇam ṛṣabhaṃ savanīyasyopālambhyam ālabheran dvirūpam ubhayata etam mahāvratīye 'hani

4.22.9

इन्द्रो वै वृत्रं हत्वा विश्वकर्माभवत् प्रजापतिः प्रजाः सृष्ट्वा विश्वकर्माभवत् संवत्सरो विश्वकर्मेन्द्रम् एव तदात्मानम् प्रजापतिं संवत्सरं विश्वकर्माणम् आप्नुवन्तीन्द्र एव तदात्मनि प्रजापतौ संवत्सरे विश्वकर्मण्य् अन्ततः प्रतितिष्ठन्ति प्रतितिष्ठति य एवं वेद य एवं वेद

indro vai vṛtraṃ hatvā viśvakarmābhavat prajāpatiḥ prajāḥ sṛṣṭvā viśvakarmābhavat saṃvatsaro viśvakarmendram eva tadātmānam prajāpatiṃ saṃvatsaraṃ viśvakarmāṇam āpnuvantīndra eva tadātmani prajāpatau saṃvatsare viśvakarmaṇy antataḥ pratitiṣṭhanti pratitiṣṭhati ya evaṃ veda ya evaṃ veda

4.23.1

प्रजापतिर् अकामयत प्रजायेय भूयान् स्याम् इति स तपो ऽतप्यत स तपस् तप्त्वेमं द्वादशाहम् अपश्यद् आत्मन एवाङ्गेषु च प्राणेषु च तम् आत्मन एवाङ्गेभ्यश् च प्राणेभ्यश् च द्वादशधा निरमिमीत तम् आहरत् तेनायजत ततो वै सो ऽभवद् आत्मना प्र प्रजया पशुभिर् अजायत

prajāpatir akāmayata prajāyeya bhūyān syām iti sa tapo 'tapyata sa tapas taptvemaṃ dvādaśāham apaśyad ātmana evāṅgeṣu ca prāṇeṣu ca tam ātmana evāṅgebhyaś ca prāṇebhyaś ca dvādaśadhā niramimīta tam āharat tenāyajata tato vai so 'bhavad ātmanā pra prajayā paśubhir ajāyata

4.23.2

भवत्य् आत्मना प्र प्रजया पशुभिर् जायते य एवं वेद

bhavaty ātmanā pra prajayā paśubhir jāyate ya evaṃ veda

4.23.3

सो ऽकामयत कथं नु गायत्र्या सर्वतो द्वादशाहम् परिभूय सर्वाम् ऋद्धिम् ऋध्नुयाम् इति तं वै तेजसैव पुरस्तात् पर्यभवच् छन्दोभिर् मध्यतो ऽक्षरैर् उपरिष्टाद् गायत्र्या सर्वतो द्वादशाहम् परिभूय सर्वाम् ऋद्धिम् आर्ध्नोत्

so 'kāmayata kathaṃ nu gāyatryā sarvato dvādaśāham paribhūya sarvām ṛddhim ṛdhnuyām iti taṃ vai tejasaiva purastāt paryabhavac chandobhir madhyato 'kṣarair upariṣṭād gāyatryā sarvato dvādaśāham paribhūya sarvām ṛddhim ārdhnot

4.23.4

सर्वाम् ऋद्धिम् ऋध्नोति य एवं वेद

sarvām ṛddhim ṛdhnoti ya evaṃ veda

4.23.5

यो वै गायत्रीं पक्षिणीं चक्षुष्मतीं ज्योतिष्मतीम् भास्वतीं वेद गायत्र्या पक्षिण्या चक्षुष्मत्या ज्योतिष्मत्या भास्वत्या स्वर्गं लोकम् एत्य् एषा वै गायत्री पक्षिणी चक्षुष्मती ज्योतिष्मती भास्वती यद् द्वादशाहस् तस्य याव् अभितो ऽतिरात्रौ तौ पक्षौ याव् अन्तराग्निष्टोमौ ते चक्षुषी ये ऽष्टौ मध्य उक्थ्याः स आत्मा

yo vai gāyatrīṃ pakṣiṇīṃ cakṣuṣmatīṃ jyotiṣmatīm bhāsvatīṃ veda gāyatryā pakṣiṇyā cakṣuṣmatyā jyotiṣmatyā bhāsvatyā svargaṃ lokam ety eṣā vai gāyatrī pakṣiṇī cakṣuṣmatī jyotiṣmatī bhāsvatī yad dvādaśāhas tasya yāv abhito 'tirātrau tau pakṣau yāv antarāgniṣṭomau te cakṣuṣī ye 'ṣṭau madhya ukthyāḥ sa ātmā

Aitareyabrāhmaṇa