2.3.1.4

तस्मिन् यो ऽन्नं चान्नादं च वेदाहास्मिन्न् अन्नादो जायते भवत्य् अस्यान्नम्

tasmin yo 'nnaṃ cānnādaṃ ca vedāhāsminn annādo jāyate bhavaty asyānnam

2.3.1.5

आपश् च पृथिवी चान्नम् एतन्मयानि ह्य् अन्नानि भवन्ति ज्योतिश् च वायुश् चान्नादम् एताभ्यां हीदं सर्वम् अन्नम् अत्त्य् आवपनम् आकाश आकाशे हीदं सर्वं समोप्यते

āpaś ca pṛthivī cānnam etanmayāni hy annāni bhavanti jyotiś ca vāyuś cānnādam etābhyāṃ hīdaṃ sarvam annam atty āvapanam ākāśa ākāśe hīdaṃ sarvaṃ samopyate

2.3.1.6

आवपनं ह वै समानानां भवति य एवं वेद

āvapanaṃ ha vai samānānāṃ bhavati ya evaṃ veda

2.3.1.7

तस्मिन् यो ऽन्नं चान्नादं च वेदाहास्मिन्न् अन्नादो जायते भवत्य् अस्यान्नम्

tasmin yo 'nnaṃ cānnādaṃ ca vedāhāsminn annādo jāyate bhavaty asyānnam

2.3.1.8

ओषधिवनस्पतयो ऽन्नं प्राणभृतो ऽन्नादम् ओषधिवनस्पतीन् हि प्राणभृतो ऽदन्ति

oṣadhivanaspatayo 'nnaṃ prāṇabhṛto 'nnādam oṣadhivanaspatīn hi prāṇabhṛto 'danti

2.3.1.9

तेषां य उभयतोदन्ताः पुरुषस्यानु विधां विहितास् ते ऽन्नादा अन्नम् इतरे पशवस् तस्मात् त इतरान् पशून् अधीव चरन्त्य् अधीव ह्य् अन्ने ऽन्नादो भवति

teṣāṃ ya ubhayatodantāḥ puruṣasyānu vidhāṃ vihitās te 'nnādā annam itare paśavas tasmāt ta itarān paśūn adhīva caranty adhīva hy anne 'nnādo bhavati

2.3.1.10

अधीव ह समानानां जायते य एवं वेद

adhīva ha samānānāṃ jāyate ya evaṃ veda

2.3.2.1

तस्य य आत्मानम् आविस्तरां वेदाश्नुते हाविर् भूयः

tasya ya ātmānam āvistarāṃ vedāśnute hāvir bhūyaḥ

2.3.2.2

ओषधिवनस्पतयो यच् च किंच प्राणभृत् स आत्मानम् आविस्तरां वेद

oṣadhivanaspatayo yac ca kiṃca prāṇabhṛt sa ātmānam āvistarāṃ veda

2.3.2.3

ओषधिवनस्पतिषु हि रसो दृश्यते चित्तं प्राणभृत्सु

oṣadhivanaspatiṣu hi raso dṛśyate cittaṃ prāṇabhṛtsu

2.3.2.4

प्राणभृत्सु त्व् एवाविस्तराम् आत्मा तेषु हि रसो ऽपि दृश्यते न चित्तम् इतरेषु

prāṇabhṛtsu tv evāvistarām ātmā teṣu hi raso 'pi dṛśyate na cittam itareṣu

2.3.2.5

पुरुषे त्व् एवाविस्तराम् आत्मा स हि प्रज्ञानेन संपन्नतमो विज्ञातं वदति विज्ञातं पश्यति वेद श्वस्तनं वेद लोकालोकौ मर्त्येनामृतम् ईप्सत्य् एवं सम्पन्नः

puruṣe tv evāvistarām ātmā sa hi prajñānena saṃpannatamo vijñātaṃ vadati vijñātaṃ paśyati veda śvastanaṃ veda lokālokau martyenāmṛtam īpsaty evaṃ sampannaḥ

2.3.2.6

अथेतरेषां पशूनाम् अशनापिपासे एवाभिविज्ञानं न विज्ञातं वदन्ति न विज्ञातं पश्यन्ति न विदुः श्वस्तनं न लोकालोकौ त एतावन्तो भवन्ति यथाप्रज्ञं हि संभवाः

athetareṣāṃ paśūnām aśanāpipāse evābhivijñānaṃ na vijñātaṃ vadanti na vijñātaṃ paśyanti na viduḥ śvastanaṃ na lokālokau ta etāvanto bhavanti yathāprajñaṃ hi saṃbhavāḥ

2.3.3.1

स एष पुरुषः समुद्रः सर्वं लोकम् अति

sa eṣa puruṣaḥ samudraḥ sarvaṃ lokam ati

2.3.3.2

यद्ध किञ्चाश्नुते ऽत्य् एनं मन्यते यद्य् अन्तरिक्षलोकम् अश्नुते ऽत्य् एनं मन्यते यद्य् अमुं लोकम् अश्नुवीतात्य् एवैनं मन्येत

yaddha kiñcāśnute 'ty enaṃ manyate yady antarikṣalokam aśnute 'ty enaṃ manyate yady amuṃ lokam aśnuvītāty evainaṃ manyeta

2.3.3.3

स एष पुरुषः पञ्चविधस् तस्य यद् उष्णं तज् ज्योतिर् यानि खानि स आकाशो ऽथ यल् लोहितं श्लेष्मा रेतस् ता आपो यच्छरीरं सा पृथिवी यः प्राणः स वायुः

sa eṣa puruṣaḥ pañcavidhas tasya yad uṣṇaṃ taj jyotir yāni khāni sa ākāśo 'tha yal lohitaṃ śleṣmā retas tā āpo yaccharīraṃ sā pṛthivī yaḥ prāṇaḥ sa vāyuḥ

2.3.3.4

स एष वायुः पञ्चविधः प्राणो ऽपानो व्यान उदानः समानः

sa eṣa vāyuḥ pañcavidhaḥ prāṇo 'pāno vyāna udānaḥ samānaḥ

2.3.3.5

ता एता देवताः प्राणापानयोर् एव निविष्टाश् चक्षुः श्रोत्रं मनो वाग् इति प्राणस्य ह्य् अन्व् अपायम् एता अपियन्ति

tā etā devatāḥ prāṇāpānayor eva niviṣṭāś cakṣuḥ śrotraṃ mano vāg iti prāṇasya hy anv apāyam etā apiyanti

2.3.3.6

स एष वाचश् चित्तस्योत्तरोत्तरिक्रमो यद् यज्ञः

sa eṣa vācaś cittasyottarottarikramo yad yajñaḥ

2.3.3.7

स एष यज्ञः पञ्चविधो ऽग्निहोत्रं दर्शपूर्णमासौ चातुर्मास्यानि पशुः सोमः

sa eṣa yajñaḥ pañcavidho 'gnihotraṃ darśapūrṇamāsau cāturmāsyāni paśuḥ somaḥ

Aitareya-Āraṇyaka